Solfej başlangıç çalışması yaparken nota adlarını doğru sırayla söyleyebilirsiniz, fakat ritim veya ses yüksekliği henüz aynı açıklıkta kurulmayabilir. Bu durum farklı görevlerin bir araya geldiğini gösterir. Yazılı işareti tanımak, sesin ne zaman başlayacağını bilmeniz ve hedeflenen yüksekliği duymak ayrı bağlantılardır. Kısa bir örnek seçip bu görevleri sırayla incelemek, zorlandığınız alanı daha açık hale getirir.
Solfej başlangıç çalışması için küçük örnek
Öğretmeninizin uygun bulduğu, az sayıda ses içeren kısa bir örnek kullanın. Bu yazı için do, re, mi, re, do adlarından oluşan bir ses sırası düşünelim. Ses yüksekliği ve zaman değerleri derste belirlenmelidir; yalnız adları yazmak tam bir nota örneği oluşturmaz. Bu uygulamada yukarı çıkan ve başlangıca dönen küçük bir ses ilişkisini inceleyin.
Önce kullanılan anahtarı, seslerin yazıdaki yerini ve zaman değerlerini öğretmeninizle tanıyın. Aynı nota görüntüsünün anlamı anahtar ve diğer işaretlerle birlikte okunur. Sadece şeklin yüksekliğine bakarak ad tahmin etmeyin. Yazılı örneğin nerede başlayıp bittiğini de belirleyin. Küçük bir bölümde açık kalan bilgi, daha uzun sayfaya geçince kendiliğinden çözülmeyebilir; önce hangi işaretin neyi belirttiğini netleştirin.
Nota adlarını, ses yüksekliğini hedeflemeden konuşarak söyleyebilirsiniz. Bu aşama yalnız ad sırasını kontrol eder. Ardından zaman değerlerini derste gösterilen sayımla ele alın. Ses yüksekliğini eklemek başka bir aşamadır. Görevlerin adını açık tutmak önemlidir: Konuşarak yapılan okuma, melodiyi hedeflenen seslerle seslendirdiğinizi kanıtlamaz. Her aşamada neyin kontrol edildiğini bilerek ilerleyin.
Ritmi ayrı okuyun
Ses adlarını çıkarmadan önce örneğin zaman düzenini uygun bir sayım veya hafif ses işaretiyle deneyin. Seslerin ne zaman başladığını ve beklemelerin ne kadar sürdüğünü dinleyin. Başlangıçta karmaşık bir ritim seçmeniz gerekmez. Öğretmeninizin verdiği örneğin ölçüsüne göre sayın; her müzik örneğini aynı dört vuruşlu düzene zorlamayın. Sayım, yazılı zaman ilişkisini duyulur hale getirmeye hizmet eder.
Bir nota adı veya ritim işareti takıldığında bütün örneği baştan tekrar etmek yerine ilgili noktayı ayırın. İki komşu başlangıç arasındaki zaman ilişkisini ele alın. Sonra küçük örneğin tamamına dönün. Ayrı çalışmada kurulan düzen bütünde de aynı kalıyor mu? Korunmuyorsa birleşme sırasında hangi görevin eklendiğini inceleyin. Daha çok tekrar yapmak yerine bağlantının nerede değiştiğini göstermek daha açık bir sonraki adım oluşturur.
Solfej başlangıç çalışması içinde ritmi okuyup nota adlarını eklediğinizde akışın nasıl değiştiğini gözleyin. İki ayrı bilginin birlikte nasıl yürüdüğünü bu fark üzerinden öğretmeninizle inceleyin. Önce daha kısa bir bölümü seçin. Ritmi ve adları birlikte ele alın, ardından diğer bölümü ekleyin. Uygulamanın sınırı açık kaldığında hangi işareti veya sayımı öğretmeninize soracağınızı daha kolay belirlersiniz.
Hedef sesi önce dinleyin
Öğretmeninizin verdiği başlangıç sesini ve kısa örneği dinleyin. Sonra örneği uygun, rahat bir ses alanında deneyin. Bu yazı herkes için belirli bir başlangıç yüksekliği önermez. Hedef sesi duymadan yalnız isimlerden hareketle melodi aramak, başka bir görevdir. Referansı yeniden dinlemek için durabilir, ardından küçük ilişkiyi tekrar edebilirsiniz. Sesleri zorlayarak yükseltmek veya alçaltmak çalışma yöntemi olarak kullanılmamalıdır.
Berklee’nin işitme eğitimi ders açıklamaları, ritim, melodik okuma ve ses ile nota arasındaki bağlantıyı ayrı fakat ilişkili alanlar olarak ele alır. Farklı solfej yaklaşımları vardır. Bu nedenle do hecesinin dersinizde nasıl kullanıldığını öğretmeninizle netleştirin; bir kaynaktaki yöntemi bütün eğitimlere değişmeden uygulanacak tek yöntem gibi düşünmeyin.
Ses yönünü ve geri dönüşü dinleyin
Örnekte do, re ve mi sırası yükselen bir ilişkiyi; re ve doya dönüş ise başlangıca yönelmeyi düşündürür. Bunun hedeflenen seslerle nasıl duyulduğunu örnekten dinleyin. Adları sırayla söylemek bu ilişkiyi doğru seslendirdiğinizi tek başına göstermez. Kendi denemenizi dinlerken yalnız seslerin yönüne ve dönüşüne odaklanabilirsiniz. Daha sonra öğretmeninizle her hedefin ne kadar uygun kurulduğunu ayrıntılı değerlendirin.
Solfej başlangıç çalışması için bir çizgi şeması destek sağlar. Yükselme, alçalma ve tekrar edilen sesleri işaretleyin. Bu şema tam nota yazısının yerini tutmaz; seçilen dinleme sorusunu hatırlatır. Şemayla duyduğunuz örnek arasında fark varsa şemayı yeniden düzenleyin. Görseli kesin sonuç olarak korumak yerine dinlemeyle sınayın. Böylece göz, kulağın verdiği bilgiyi incelemek için kullanılan araçlardan biri olur.
Çalgınız varsa seslendirme denemesini çalgı üzerinde de ele alabilirsiniz. Önce kullanılan seslerin ve akordun uygunluğunu öğretmeninizle belirleyin. Çalgıyla örneği karşılaştırma desteği olarak kullanın; bunu nota okuma veya söyleme görevinin kendisiyle karıştırmayın. Her yeni araç, uygulamaya başka bir hareket ekler. Başlangıç sorusu belirsizleşiyorsa önce sade sese ve kısa örneğe dönün.
Sonuçları ayrı başlıklara kaydedin
Defterde üç alan kullanın: İşaretleri tanıma, zaman düzeni ve ses ilişkisi. Birinci alanda nota adlarını doğru okumuş, ikinci alanda bir beklemeyi kısa tutmuş olabilirsiniz. Üçüncü alanı henüz değerlendirmediyseniz bunu açıkça belirtin. Hepsine tek bir “yapamadım” notu vermek, hangi bağlantının çalışılacağını gizler. Öğretmeninizin örneğiyle karşılaştırdıktan sonra yorumunuzu düzeltmeniz mümkündür; dinleme notu değişebilir.
Solfej başlangıç çalışması sonunda örneği bütün halinde yeniden deneyin. Ayrı aşamalarda kurduğunuz bilgilerin nasıl birleştiğini gözleyin. Bütün örnek hâlâ zor geliyorsa seçilen bölüm veya görevlerin sırası yeniden düzenlenebilir. Herkes için aynı tekrar sayısı, aynı başlangıç hızı veya aynı öğrenme süresi belirlemek gerekmez. Bir sonraki denemenin neyi araştıracağı açık kaldığında küçük örnek de anlamlı bir çalışma sunar.
Solfeji çalgı hedefinizle ilişkilendirin
İzmir’de Doritmi müzik kursu üzerinden genel eğitimi inceleyebilirsiniz. Nota ve ses ilişkisini klavyede merak edenler piyano kursuna da bakabilir. Solfej çalışmasının çalgı dersindeki kısa örnekle nasıl bağlandığını sormak, iki alanı ayrı ezberler olarak görmemenize yardımcı olur.
Bir küçük örnek ve hangi aşamada kararsız kaldığınızı anlatan notla ücretsiz deneme dersine başvurun. Öğretmeninizle işareti tanıma, sayım ve hedef sesi duyma görevlerini sırayla değerlendirebilirsiniz. İlk amaç olarak uzun sayfayı bitirmek yerine, yazıyla ses arasındaki bağlantılardan birini daha açık kurmayı seçin.