Öykü yazma alıştırması için bütün hayatı anlatan bir konu aramak yerine tek bir nesne seçin. Nesneyi isteyen bir karakter ve o isteği zorlaştıran küçük bir engel belirleyin. Sonra olayın gerçekleştiği kısa sahneyi yazın. Bu kapsam, ilk metinde neyin değiştiğini görmenizi ve sonraki soruyu somutlaştırmanızı kolaylaştırır.
Öykü yazma alıştırması için nesneye bir işlev verin
Masadaki anahtar, boş bardak veya buruşturulmuş bir not gibi sıradan bir nesne seçin. Ardından “Karakter bununla ne yapmak istiyor?” sorusunu yanıtlayın. Nesnenin görünüşünü uzun uzun tarif etmeden önce sahnedeki işlevini belirleyin. Karakter kapıyı açmak mı, notu saklamak mı, bardağı biri gelmeden kaldırmak mı istiyor?
Örnek kurmaca başlangıcınız şöyle olsun: “Deniz anahtarı cebine koydu. Kapının önünde duran kişi, ‘Onu masada bırak,’ dedi.” İki cümlede bir nesne, bir eylem ve karşılık vardır. Henüz karakterlerin bütün geçmişini bilmiyoruz. Buna rağmen sahnede neye dikkat edeceğimizi görürüz. İlk metni bu küçük karşılaşmanın devamı olarak yazabilirsiniz.
Nesneyi yalnız simge olsun diye eklemeyin. Metinde bir işi yoksa sahneye neden girdiğini tekrar sorun. Anahtar karakterin kararını değiştirmiyor, konuşmanın yönünü etkilemiyor ve hiçbir eyleme bağlanmıyorsa başka bir ayrıntı seçebilirsiniz. Küçük nesnenin öyküde her zaman büyük anlam taşıması gerekmez; somut görevi yeterlidir.
İsteği ve engeli aynı sahnede karşılaştırın
Karakterin isteğini tek cümleyle yazın: “Deniz anahtarı alıp çıkmak istiyor.” Sonra engeli ekleyin: “Diğer kişi anahtarı masada bırakmasını istiyor.” Bu iki cümle, ilk sahnede bir karşılaşma oluşturur. Engelin mutlaka büyük bir felaket olması gerekmez. Başka bir kişinin isteği, eksik bilgi veya küçük bir koşul olayın yönünü değiştirebilir.
Öykü yazma alıştırması sayfasında isteği sonuçla karıştırmayın. Karakterin ne yapmak istediği ile sahnenin sonunda ne yaptığı farklıdır. Başlangıçta çıkmak isterken konuşmanın ardından oturmayı seçebilir. Bu değişimi metinde bir davranışla gösterin. “Kararı değişti” açıklamasının yanına hangi eylemin bu kararı görünür kıldığını ekleyin.
Örneğin Deniz anahtarı tekrar masaya koyar ama sandalyeye oturmaz. Bu küçük seçim, sahnenin bitmediğini hissettirir. Hangi anlamı üreteceği bağlama bağlıdır. Tek bir jesti her öyküde aynı duygunun kesin işareti gibi kullanmayın. Karakterin sözleri, önceki eylemi ve karşı tarafın tepkisiyle birlikte değerlendirin.
Açıklama yerine seçilmiş ayrıntı deneyin
İlk metninizde “Deniz çok kararsızdı” yazdığınızı düşünün. İkinci sürümde bu açıklamayı bir an için kaldırın. Yerine karakterin seçtiği küçük eylemi ekleyin: “Anahtarı cebinden çıkardı, masanın kenarına bıraktı; kapıya bakmayı sürdürdü.” İki sürümü karşılaştırın. Okurun neyi gördüğünü ve hangi sorunun açık kaldığını yazın.
Bu işlem bütün açıklama cümlelerini yasaklamaz. Bazı geçişleri veya bilgileri kısa anlatımla vermek isteyebilirsiniz. Önemli olan seçimin sahnedeki işidir. Açıklama okura gerekli bir bağ mı kuruyor, yoksa zaten görünen şeyi tekrar mı söylüyor? Her cümleye aynı kuralı uygulamak yerine ilgili bölümün ihtiyacını değerlendirin.
Duyu ayrıntısı eklerken liste oluşturmaktan kaçının. O an karakterin dikkatini çeken tek ayrıntıyı seçin. Masanın dokusu, koridordaki ses veya kapının açıklığı sahnenin eylemine bağlansın. Yalnız daha uzun görünsün diye sıraladığınız ayrıntılar, nesne ve istek arasındaki ilişkiyi gölgeler.
Kısa sonu başlangıçla birlikte okuyun
Sahnenin sonunda neyin farklı olduğunu sorun. Nesne başka bir yerde mi, karakterin isteği değişti mi, konuşmadaki ilişki yeni bir bilgi mi kazandı? İlk ve son cümleyi yan yana koyun. Arada hiçbir değişim görmüyorsanız sahnenin devamını uzatmadan önce küçük karşılaşmanın nasıl sonuçlandığını yeniden düşünün.
Öykü yazma alıştırması için tek bir son denemek zorunda değilsiniz. Aynı başlangıca iki kısa son yazın: birinde Deniz anahtarı bırakır, diğerinde yanında götürür. Her sonun ardından “Okurun açık kalan sorusu nedir?” diye not edin. İki sonucu yalnız şaşırtıcılık açısından karşılaştırmayın; sahnedeki isteğe ve engelle kurduğu bağa da bakın.
Sonu seçince aradaki metni bu seçime göre yeniden okuyun. Önceki davranışlar son eylemi hazırlıyor mu? Gerekli bir bilgi eksik mi, yoksa sonucu erkenden açıklayan fazla bir cümle mi var? Küçük bir düzeltme yapıp değişikliği ayrıca not edin. Bütün metni aynı anda yeniden kurmaya çalışmayın.
İlk metni sonraki soruyla tamamlayın
Purdue OWL’nin yazma süreci rehberi, hazırlık, düzenleme ve yeniden değerlendirme aşamalarını ayırır. Kendi kısa sahnenizde de ilk yazımın ardından farklı bir soruyla dönebilirsiniz. Bu kaynak belirli bir öykü biçimini zorunlu kılmaz; çalışma sürecini düşünmeniz için genel bir çerçeve sunar.
Son notunuz “Nesnenin işlevi açık; engeli konuşmada daha görünür kılacağım” gibi somut olsun. Öykü yazma alıştırması tek seferde tamamlanmış öykü üretme baskısı taşımak zorunda değildir. Bir sonraki yazımda neyi araştıracağınızı bilmeniz yeterli başlangıç sağlar. Ders görüşmesine kısa metninizi ve bu soruyu birlikte götürün.
Fikir çok sıradansa işe yarar mı?
Sıradan bir nesne de açık istek ve karşılaşma içinde sahne kurar. Önce olayın küçük değişimini yazın; sıra dışı konu bulmayı başlamak için zorunlu koşul saymayın.
İlk metindeki bütün açıklamaları çıkarmalı mıyım?
Her açıklamanın işini değerlendirin. Öykü yazma alıştırması sırasında bir cümleyi davranışla değiştirip iki sürümü karşılaştırın; bütün metne tek bir kural uygulamayın.
İzmir’de bu çalışma yaklaşımını dersle sürdürmek için Doritmi’nin ilgili kurs sayfasını inceleyebilirsiniz. Seviyenize uygun ders içeriğini, günleri, süreyi ve katılım koşullarını başvuruda öğrenin. Yakın bir çalışma alanını karşılaştırmak isterseniz ilgili eğitim seçeneklerine de bakabilirsiniz. Ücretsiz deneme dersine başvururken deneyiminizi, hedefinizi ve uygun olduğunuz zamanları paylaşın.