Ud mızrap tutuşu öğrenirken bir fotoğraftaki el şeklini aynen taklit etmeye yönelebilirsiniz. Ancak mızrabın malzemesini, esnekliğini, elde bıraktığınız bölümü ve hareketin yönünü birlikte değerlendirin. Başlangıç için daha yararlı soru şudur: Seçtiğiniz rahat tutuşla telde nasıl bir başlangıç sesi elde ediyorsunuz ve bunu yeniden üretebiliyor musunuz?
Ud mızrap tutuşu için önce temas
Udu dersinizde gösterilen biçimde yerleştirin. Çalgıyı dengede tutmak için sağ elin göreviyle mızrap hareketinin görevini birbirine karıştırmayın. Sol elle yeni nota aramadan, öğretmeninizin seçtiği açık tel grubunda bir vuruş yapın. İlk denemede ses yüksekliğini büyütmeye çalışmayın. Telin başlangıcını duyun, sesin sürmesine izin verin ve elinizin vuruştan sonra nasıl durduğunu gözleyin.
Mızrabı elde çok az bırakmakla çok uzun bırakmak, aynı hareketin telde farklı hissedilmesine yol açabilir. Burada herkes için tek bir milimetre değeri yoktur. Kullanılan malzeme ve öğretmenin tercih ettiği teknik, uygun yerleşimi etkiler. Küçük bir değişiklik denemeden önce ilk konumu hatırlayabileceğiniz kadar açık kurun. Değişikliğin ne yaptığını anlamak için başlangıç denemesine geri dönün.
Telin üzerinden geçmek ile mızrabı telde takılı bırakmak farklı hareketlerdir. Sesin başlangıcında tıkırtı duyduğunuzda bunu hemen daha güçlü kavrayarak çözmeye çalışmayın. Temasın açısını, hareketin büyüklüğünü ve tel grubuna yaklaşımı ayrı ayrı inceleyin. Elin gereksiz sıkılaştığını hissederseniz durup yerleşimi yeniden kurun. Bu konuyu anlamak için yalnız resme bakmak yerine öğretmenin çalgı üzerindeki gösterimini izleyin.
Malzeme farkını nasıl karşılaştırırsınız?
Ud mızrabı üzerine yayımlanan araştırma, mızrapların farklı malzemeler ve esneklik özellikleriyle yapılabildiğini ele alır. Bu çeşitlilik, “tek doğru mızrap” fikri yerine kullanım amacını düşünmeyi gerektirir. Malzeme seçiminin bütün ses sorunlarını çözeceği sonucuna varmak doğru olmaz; hareket ve temas biçimi de aynı karşılaştırmanın parçasıdır.
İki mızrap karşılaştırıyorsanız aynı çalgı, aynı tel grubu ve benzer vuruşla başlayın. İlkini çalıp sesin başlangıcını dinleyin. İkincisine geçerken kavrayışınızı veya vuruş hızınızı belirgin biçimde değiştirdiyseniz bunu not edin. Böyle bir durumda yalnız malzemeyi karşılaştırmış olmazsınız. Denemeyi yeniden sadeleştirerek farklılığın el hareketinden mi yoksa araçtan mı kaynaklandığını araştırabilirsiniz.
Ud mızrap tutuşu için bir karşılaştırma tablosu hazırlayın. “Daha iyi” yerine üç ayrı gözlem yazın: Tel üzerinde nasıl hissediliyor, başlangıç nasıl duyuluyor, yön değişiminde ne oluyor? Örneğin bir mızrapla tek vuruş rahat, ardışık hareket daha zor gelebilir. Bu, aracın kötü olduğu anlamına gelmez; sizin mevcut hareketinizle hangi sorunun ortaya çıktığını tarif eder.
Ses kaydı tek başına karar değildir
Telefon kaydını karşılaştırmaya destek için kullanın; ancak mikrofona uzaklık ve odanın sesi sonucu değiştirir. Telefonu aynı yerde bırakın; farklı denemelerde çalgıyı başka yöne çevirmeyin. Kayıtta yalnız bir ayrıntıyı dinleyin. Canlı duyduğunuz hissi de kısa bir notla ekleyin. Parmakta hissedilen direnç, kaydın içinden anlaşılmayabilir; ses ile hareketi birlikte değerlendirmek için bu bilgi önemlidir.
Bir mızrabın sesi daha parlak duyulduğunda onu bütün eserler için tercih etmeniz gerekmez. Yumuşak başlangıç, belirgin başlangıç ve eşlikte dengeli ses farklı müzikal amaçlardır. İlk seçimde öğretmeninize hangi repertuvarı ve hangi tekniği ele alacağınızı sorun. Yeni bir malzeme satın almadan önce elinizdeki aracın uygunluğunu değerlendirmek, araç değiştirmeyi çalışma yönteminin yerine koymamanıza yardımcı olur.
Yön değişimini küçük tutun
Tek vuruşu dinledikten sonra öğretmeninizin gösterdiği sırayla iki yönlü hareketi deneyebilirsiniz. Başlangıçta hız önemli değildir. İki sesin benzer açıklıkta başlayıp başlamadığını duyun. Bir yön diğerinden daha sert geliyorsa bunu not edin. Her iki sesin aynı tonda olması da tek amaç değildir; önce hareketi kontrol etmeniz, sonra müzikte gereken vurguyu seçmek daha açık bir sıradır.
Ud mızrap tutuşu sırasında bütün ön kolu büyükçe hareket ettirdiğiniz halde telin başındaki sorun sürüyorsa hareketin kaynağını öğretmeninizle inceleyin. Bu yazı bilek veya parmaklar için tek bir görev dağılımı önermez. Farklı teknik yaklaşımlar vardır. Önemli olan, kullandığınız hareketin adını öğrenmek ve derste gösterilen başlangıçla kendi uygulamanız arasındaki farkı somut hale getirmektir.
İki vuruş arasına kısa bir durak koyup ikinci hareketten önce neyi hazırladığınızı gözleyin. Durakta eli yeni bir pozisyona sıkıştırmayın; mevcut rahat yerleşimi gözleyin. Sonra aynı iki sesi duraksız deneyin. Ayrı çalışmada bulduğunuz karar akış içinde de aynı kalıyor mu? Korunmuyorsa hız artırmak yerine geçişin hangi bölümünde değiştiğini yeniden araştırın.
Bir küçük uygulama: Ses ve sessizlik
Açık telde bir ses üretip onun sönüşünü dinleyin. Ardından yeni bir vuruş yapmadan kısa bir sessizlik bırakın. Bu basit sıra, her hareketi aceleyle bir sonrakine bağlama alışkanlığını görünür kılar. Çalışma sırasında sesi ne zaman bitirdiğinizle bir sonraki sesi ne zaman başlattığınızı ayırt edin. Telin doğal sürüşü ile bilinçli susturma aynı işlem değildir; susturma yöntemini dersinizde öğrenin.
Defterinizde “vuruş, dinleme, sessizlik” sırasını yazabilirsiniz. Her aşamada tek bir soru sorun: Başlangıç belirgin mi, ses değişimi duyuluyor mu, sessizlik sırasında el ne yapıyor? Bu denemenin belirli sayıda yapılınca sonuç vereceğine dair bir kural yoktur. Uygulama, tek vuruşu ve ardından gelen beklemeyi ayrı hareketler olarak fark etmenizi hedefler.
Gözlemlerle başlangıç yapın
İzmir’de Doritmi ud kursu hakkında bilgi alırken çalgı ve mızrap seçimine ilişkin sorularınızı da hazırlayabilirsiniz. Mızraplı çalgılarda farklı bir ses üretimini merak edenler kanun kursunu inceleyebilir.
Ud mızrap tutuşu için ilk derse iki açık gözlemle gelin: Hangi vuruş rahat geliyor ve hangi geçişte ses değişiyor? Öğretmeniniz bu gözlemleri çalgı üzerinde değerlendirerek uygun bir başlangıç düzeni gösterebilir. Kendi sorularınızla ücretsiz deneme dersine başvurun. Araç, hareket ve duyulan sesi birlikte konuşmak, fotoğraftan alınmış tek bir şekle bağlı kalmaktan daha açıklayıcıdır.