Çello çalışma planı, deftere yalnız çalışmak istediğiniz parça adını yazmaktan ibaret değildir. Aynı bölümü tekrar ederken neyi değiştireceğinizi bilmiyorsanız süre geçerken gözleminiz aynı yerde kalır. Kullanışlı bir plan, müzikten küçük bir soruyu seçer, onu sınayacak bir çalışma oluşturur ve elde edilen kararı yeniden parçanın içinde dener.
Çello çalışma planı için önce soruyu seçin
Bir motif, kısa ve belirgin bir müzik parçasıdır. Çalıştığınız eserde aynı yere tekrar tekrar takılıyorsanız bütün sayfayı hedeflemek yerine o geçişi ayırın. Motifin başlangıcı ve bitişi açık olsun. Yalnız zor notayı kesip almak, ona nasıl geldiğinizi ve sonrasında nereye gittiğinizi gizler. Bu nedenle gerekli olduğunda sorunlu geçişin önündeki ve arkasındaki sesi de küçük bölüme dahil edin.
Seçtiğiniz bölümde üç farklı soruyu ayırın: Yay hangi yönde ilerliyor, hedef sesler nasıl bulunuyor, sesler hangi zamanlarda başlıyor? Bunları aynı anda çözmeye çalışmanız şart değildir. Önce hatanın hangi türden olduğunu tarif edin. “İkinci ses geç geliyor” ritim sorusuna, “ses hedefe göre tiz kalıyor” yükseklik sorusuna, “tel değişiminde ses kopuyor” yay sorusuna işaret eden gözlemlerdir.
Bu ifadeler kesin teşhis değildir. Sol el hazırlığını da sesin geç gelmesinin olası nedenleri arasında değerlendirin. Planın ilk görevi neden hakkında hüküm vermek değil, incelenecek olayı küçültmektir. Öğretmeninizle aynı kısa bölümü değerlendirerek hangi çalışmanın uygun olduğunu belirleyin. Çalışma sırasını, internetten bulunan değişmez bir program yerine o bölümün ihtiyacına ve sizin mevcut deneyiminize göre kurun.
Üç ayrı deneme, tek müzikal hedef
Ritmi incelemek için önce çalgı olmadan motifin zamanlarını söyleyebilir veya hafifçe vurabilirsiniz. Bu sırada nota yüksekliğiyle uğraşmazsınız. Vuruşların eşit ilerleyip ilerlemediğini ve beklenen sessizliklerin korunup korunmadığını dinleyin. Sayarken bütün dikkatiniz sözcüklere gidiyorsa daha kısa bir bölüme dönün. Kullanılan sayım, eserin ölçüsüne ve öğretmeninizin açıklamasına uygun olmalıdır; her motif dört zamanlı değildir.
Ses yüksekliğine odaklanan denemede ritmi sadeleştirip derste belirlenen referanslarla hedef sesleri kontrol edebilirsiniz. Yayla ilgili denemede ise öğretmeniniz uygun bulursa sol el görevini azaltıp ilgili tel hareketini dinleyebilirsiniz. Böylece ayrı denemeler aynı geçişin farklı yönlerini görünür kılar. Bu çalışmaların her biri, eserin yerine geçmek için değil, esere döndüğünüzde kullanacağınız bir karar üretmek için yapılır.
Çello çalışma planı içine küçük bir dönüş adımı ekleyin: Teknik denemeden sonra motifi özgün ritmiyle yeniden çalın. Ayrı çalışmada fark ettiğiniz şey müziğin içinde de duyuluyor mu? Duyulmuyorsa daha fazla tekrar eklemek yerine iki çalışma arasındaki farkı inceleyin. Örneğin teknik denemede yalnız bir tel vardı, müzikte ise tel değişimi bulunuyorsa aradaki bağlantının ayrıca ele alınması gerekir.
Bir çalışma kartı örneği
Kartınızın üstüne “iki ses arasındaki geçiş” yazın. Altına mevcut gözlemi ekleyin: “İkinci sesin başlangıcı gecikiyor.” Deneme bölümüne, öğretmeninizin uygun bulduğu sade ritim uygulamasını kaydedin. Dönüş bölümüne ise aynı geçişi önce yavaş, sonra yönetebildiğiniz akışta müzik içinde deneyeceğinizi yazın. Hedef, belirli bir metronom sayısına ulaşmak değil, iki sesin ilişkisini koruyabilmektir.
Kartın en altındaki değerlendirme cümlesi kısa olsun: “Sayımı koruyabildim, fakat tel değişiminde durdum.” Bu kayıt başarısızlık hükmü değildir; bir sonraki soruyu gösterir. Yeni kartı tel değişimine odaklayabilirsiniz. Böylece çalışma, aynı paragrafı deftere kopyalamaktan çıkıp birbiriyle bağlantılı kararlar dizisine dönüşür. İlerleme herkeste aynı sırada veya aynı zamanda gerçekleşmek zorunda değildir.
Tekrar sayısını amaca bağlayın
Bir geçişi karşılaştırırken her tekrarı benzer koşul ve dikkatle yapın; aksi halde hangi kararın değiştiğini ayırt etmek zorlaşır. Bir denemede tempoyu, diğerinde parmak düzenini, üçüncüsünde yay bölümünü değiştirdiyseniz karşılaştırma zorlaşır. Önce hangi kararı koruyacağınızı belirtin. Ardından değiştirilecek tek ayrıntıyı seçin. Denemeler arasında kısa durup ne duyduğunuzu söylemek, hareketi düşünmeden art arda sürdürmekten farklı bir çalışma biçimidir.
CelloBello’daki Yo-Yo Ma çalışma söyleşisi, müzikal fikri dinleyerek geliştirmeyi ve ses yüksekliği, ritim ile biçimi duymayı vurgular. Bu bakış, bir parçaya ilişkin tek bir “iyi” veya “kötü” yargısı yerine somut gözlemler yazmayı destekler. Buradaki kart, dinleme sorularını kişisel denemelere dönüştürmenin özgün bir örneğidir.
Çello çalışma planı için dinlenmeyi de kararın bir parçası olarak düşünün. Dikkatiniz dağıldığında veya hareketiniz gereksiz yere sıkılaştığında aynı denemeyi sürdürmek, karşılaştırmanın niteliğini düşürebilir. Rahat yerleşime geri dönün ve çalışmayı yeniden sadeleştirin. Bu yazı herkese uygulanacak bir süre veya bedensel çözüm önermez. Rahatsızlık varken zorlamamak ve yerleşimi öğretmenle değerlendirmek, çalışmanın sınırını korur.
Çalışma defterinde üç bilgi yeterli
Sayfa başına uzun bir günlük yazmak zorunda değilsiniz. Seçilen motif, yapılan deneme ve duyulan sonuç çoğu zaman sonraki derste konuşmaya uygun bir kayıt oluşturur. İsterseniz notanın üzerine küçük bir işaret koyup defterde o işareti kullanın. İşaretin ne anlama geldiğini yazmayı unutmayın. Yalnız bir ünlem, bir hafta sonra hangi ayrıntının ele alınacağını hatırlatmayabilir.
Kayıt kullanıyorsanız bütün parçayı her seferinde çekmek yerine seçilen geçişin kısa bir örneğini saklayın. Aynı cihaz ve benzer konum, karşılaştırmayı daha açık kılar. Kaydı dinlerken önceden belirlediğiniz soruya cevap arayın. Her ayrıntıyı aynı anda eleştirmek, çalışma kartındaki sınırı ortadan kaldırır. “Bu geçişte sayım aynı kalıyor mu?” gibi tek soru, sonraki karar için yeterli bir başlangıç sunar.
Ders ile ev çalışmasını bağlayın
İzmir’de eğitim seçeneklerini incelerken Doritmi çello kursu üzerinden çalgı dersini, müzik kursu üzerinden daha genel öğrenme alanlarını değerlendirebilirsiniz. Çello çalışma planı, çalgı hareketi ile nota, ritim ve dinleme bilgisini ilişkilendirdiğinde derste ele alınan sorunun evde nasıl sürdürüleceği daha açık hale gelir.
Sonraki derse yalnız “çok tekrar ettim” demek yerine bir çalışma kartı götürün. Seçtiğiniz bölümü, hangi denemeyi yaptığınızı ve dönüşte ne duyduğunuzu anlatın. Öğretmeninizden bir sonraki soruyu birlikte belirlemeyi isteyebilirsiniz. Başlangıç düzeninizi değerlendirmek için ücretsiz deneme dersine başvurun; kendi hedefinizle uyumlu çalışma adımlarını konuşun.