Çello parmak konumu, tuşe üzerinde ezberlenecek tek bir santimetre ölçüsünden daha fazlasıdır. Parmağın temas ettiği yer değiştiğinde duyulan ses de değişir; fakat elin şekli, çalgının boyutu ve çalınan bölge bu hareketin nasıl kurulacağını etkiler. Başlangıçta amaç, görüntüyü kusursuzlaştırmak yerine seçilen sesi duyup aynı noktaya bilinçli şekilde dönebilmektir.
Çello parmak konumu için ses referansı
Perdesiz tuşe, her notanın altında fiziksel bir perde bulunmadığı anlamına gelir. Bu nedenle bir sesi kontrol ederken kulağın verdiği bilgi önemlidir. Açık tel sesi, sol elin parmakla kısaltmadığı bir referans sunar. Ancak referansın kullanışlı olması için önce çalgının akordunun uygun olması gerekir. Akordu kontrol etmeden her ses farkını sol el hatasına bağlamak doğru bir başlangıç değildir.
İlk çalışma için öğretmeninizin gösterdiği tel ve konumu seçin. Açık tel sesini dinleyin, ardından aynı telde öğrendiğiniz bir sesi çalın. Sonra açık tele geri dönün. Burada hedef bütün bir diziyi bitirmek değildir. İki ses arasındaki ilişkiyi ve parmak kaldırıldığında referansın geri geldiğini duymaktır. Kullanılacak parmak, el yerleşimi ve ses aralığı dersinizdeki çalışmaya göre belirlenmelidir.
Her sesin adını bildiğiniz halde ses yüksekliğinin doğru olup olmadığından emin olmayabilirsiniz. Nota adı ile duyulan yükseklik aynı bilgi değildir. Bir nota adı hangi sesi hedeflediğinizi belirtir; kulağınız ve uygun referans o hedefe ne kadar yaklaştığınızı değerlendirmeye yardım eder. Ses adlarını söylemek yararlıdır, ancak dinlemenin yerini tutmaz. İki görevi kısa ve açık bir sıraya koyun.
Dinle, yerleştir, yeniden dinle
Yayı hareket ettirmeden önce hedef sesi öğretmeninizin örneğinden veya derste belirlenen güvenilir referanstan dinleyebilirsiniz. Ardından parmağı, gösterilen el düzenini koruyarak yerleştirin. Çaldığınız sesi hemen değiştirmek yerine kısaca dinleyin. Daha tiz ya da daha pes duyulduğunu ayırt edebiliyor musunuz? Emin değilseniz rastgele kaydırma yapmayın; referansı yeniden dinleyip karşılaştırmayı küçültün.
Çello parmak konumu çalışırken bir elektronik akort cihazı destek sunar. Ekrandaki işaret, kulağınızın vereceği kararı ortadan kaldırmaz. Önce sesi dinleyip tahminde bulunmak, sonra ekrandaki bilgiyi kontrol etmek daha anlamlı bir sıra oluşturur. Her küçük dalgalanmayı parmakla kovalamak yerine önce sabit yerleşimi ve referansı yeniden kontrol edin. Kullanılan aracın ayarı ve gösterimi öğretmenle açıklığa kavuşturulmalıdır.
Parmağı düzeltirken bütün eli fark etmeden taşıyıp taşımadığınızı da gözleyin. Bir sesin yerini küçükçe değiştirmek ile elin konumunu değiştirmek farklı işlerdir. Başparmağı sıkıştırmak veya parmakları açmaya zorlamak yerine hareketin nasıl kurulacağını derste gösterilmesini isteyin. Bu yazı eliniz için tek bir şekil önermez; aynı ses sorusunun farklı çalgı ve beden düzenlerinde farklı yerleşimlerle ele alınabileceğini kabul eder.
Tek notadan kısa motife geçin
Örnek motifiniz açık tel, öğrendiğiniz bir parmaklı ses ve yeniden açık telden oluşabilir. Önce her sesi ayrı duyun. Sonra sesler arasında acele etmeden geçin. İlk ve son açık telin aynı referansı verdiğini dinleyin. Ortadaki sesin yüksekliği her dönüşte değişiyorsa tekrar sayısını artırmadan önce, başlangıçta elin nerede durduğunu ve hareket sırasında neyin değiştiğini inceleyin.
Bu motifte ritmi sade tutmanızın nedeni müziği önemsizleştirmek değildir. Aynı anda karmaşık ritim, tel değişimi ve yeni parmak düzeni eklendiğinde duyduğunuz sorunun hangi kararla ilişkili olduğunu ayırt etmek güçleşir. Önce bir ses ilişkisini tanıyın. Daha sonra öğretmeninizin seçtiği ritim veya yay hareketiyle aynı ilişkiyi müzikal bir cümle içinde kullanın. Sade çalışma, parçaya dönmek için bir araçtır.
Gözle bakmak ne zaman yardımcı olur?
Çello parmak konumu için tuşeye bakmak, ilk yerleşimi anlamada destek sağlar. Ancak bütün dikkatinizi ele verirken yay yolunu ve ses dinlemeyi de takip edin. Gözle kısa bir kontrol yaptıktan sonra kulağa yeniden dönün. Çalgıya eğilip oturuşu değiştirmek yerine öğretmeninizin uygun bulduğu açıdan bakın. Fotoğraf veya işaret, canlı yerleşimin nedenini anlamaya destek olmalı; tek doğruluk ölçüsü haline gelmemelidir.
Tuşeye geçici işaret koymayı bir başlangıç yardımı olarak düşünüyorsanız yöntemini öğretmeninizle değerlendirin. Buna kendi başınıza karar vermeden öğretmeninizle konuşun. İşaretin amacı, yapıştırılacağı yer ve ne zaman kaldırılacağı açık olmalıdır. Aynı çalgıda bile farklı pozisyonlar farklı düzenler gerektirir. İnternette görülen bir şemayı her çelloya aynı uzaklıklarla uygulamak, ses ve el ilişkisini öğrenmenin yerine geçmez.
CelloBello’da Paul Katz’ın ses ve hareket ilişkisini ele alan dersi, ses yüksekliğini değerlendirirken kulağın önemini vurgular. Bu bakış, elin mesafe hissiyle duyulan sonucu birlikte düşünmeye yardımcı olur. İleri düzey konum değişimi anlatımını başlangıçta aynen uygulamak yerine, burada seçilen kısa motifin ses ilişkisine odaklanıyoruz.
İlerlemeyi hangi soruyla değerlendirelim?
“Bugün kaç nota öğrendim?” sorusunun yanına “öğrendiğim sese geri dönebildim mi?” sorusunu ekleyin. İlkinde kapsamı, ikincisinde hareketin tutarlılığını incelersiniz. Bir notayı tanımak ile farklı başlangıçlardan aynı sesi bulmanız aynı görev değildir. Çalışma sonunda yalnız bir ses üzerinde daha bilinçli karar vermiş olmanız, defterinizde kayda değer bir gözlemdir. Bunu herkes için geçerli bir hız ölçüsüne çevirmeyin.
Çello parmak konumu üzerine tuttuğunuz notlarda kullandığınız tel, hedef ses ve karşılaştırma yöntemini belirtin. “İkinci denemede ses daha tiz duyuldu; elimi başlangıca geri getirince referansla yeniden karşılaştırdım” gibi bir kayıt işlevseldir. “Elim kötü” gibi genel bir yargı ise neyin değiştirileceğini açıklamaz. Ders sırasında öğretmeninize sonucu olduğu kadar, sonuca ulaşmak için kullandığınız adımı da gösterin.
Çalgı seçimiyle çalışma sorusunu birleştirin
İzmir’de eğitime başlamak isteyenler Doritmi çello kursunu inceleyebilir. Perdesiz yaylı çalgılara farklı bir açıdan bakmak için keman eğitimi de karşılaştırmaya dahil edilebilir. Çalgıları yalnız ses rengine göre değil, nasıl ses ürettikleri ve çalışırken hangi kararları gerektirdikleri açısından düşünün.
Çello parmak konumu hakkında en yararlı başlangıç sorusu, “Benim seçtiğim bu sesi nasıl kontrol etmeliyim?” olabilir. Tek bir motif ve açık bir gözlemle ücretsiz deneme dersine başvurun. Öğretmeninizle birlikte referansı, el yerleşimini ve çalışma sırasını değerlendirmek, internetten seçtiğiniz tek bir ölçüye dayanmak yerine daha açık bir başlangıç sağlar.