Öykü yeniden yazma sırasında ilk yaptığınız iş sözcükleri tek tek değiştirmekse büyük soruyu kaçırabilirsiniz. Metinde neyin değiştiği, sahnenin hangi ayrıntıyla kurulduğu ve cümlelerin açıklığı farklı çalışma alanlarıdır. Üç ayrı okuma turu yapın. Her turda yalnız bir görev seçerek yaptığınız değişikliğin nedenini daha açık değerlendirin.
Öykü yeniden yazma için ilk turda olayı özetleyin
Metni baştan sona okuyup üç kısa cümle yazın: başlangıçta karakter ne istiyor, karşısına hangi engel çıkıyor, sonunda ne farklı oluyor? Cümleleri metninizde gerçekten görünen bilgiye dayandırın. Yazmak istediğiniz ama henüz göstermediğiniz ayrıntıyı özete kesin bilgi olarak eklemeyin. Bu fark, ilk düzeltmenin yerini gösterir.
Örnek kurmaca metinde bir kişi bıraktığı notu geri almak istiyor. Başkası notu çoktan okumuş. Sonunda kişi notu geri almak yerine konuşmayı seçiyor. Özet bu değişimi açıklıyorsa olay bağlantısı görünürdür. Metinde son kararı hazırlayan bilgi yoksa önce o aralığa dönün. İlk turda yalnız virgülleri değiştirmek bu bağlantıyı kurmaz.
Başlangıç isteği ile son eylem arasında hiçbir ilişki bulamıyorsanız metni hemen uzatmayın. Hangi karşılaşmanın kararı etkilediğini sorun. Gerekli küçük bilgiyi eklemek veya bağlantısız bölümü çıkarmak yeterli bir değişiklik olabilir. Büyük bir olay eklemeyi tek çözüm saymadan önce mevcut sahnenin işini değerlendirin.
İkinci turda sahnenin görünen bilgisine bakın
Şimdi metni yavaş okuyup okurun gerçekten görebileceği eylemleri işaretleyin. Ardından genel açıklamaları ayrı işaretleyin. “Çok endişeliydi” ile “Notu iki kez katlayıp açtı” farklı bilgi verir. Hangisinin sahnedeki göreve daha iyi bağlandığını inceleyin. Bütün açıklamaları otomatik silmek yerine seçimin işlevini sorun.
Öykü yeniden yazma için bir kısa alanın iki sürümünü hazırlayın. Birinde duygu açıklaması kalsın, diğerinde seçilmiş bir davranış kullanın. İki sürümü başlangıç ve son kararla birlikte okuyun. Davranış okura gereken bağı kuruyor mu? Açıklamayı kaldırınca önemli bilgi kayboluyorsa bunu not edin; yalnız daha az sözcük olduğu için ikinci sürümü seçmeyin.
Ayrıntıların sayısını artırmak her zaman sahneyi güçlendirmez. Bir nesnenin veya sesin karakterin o andaki dikkatine nasıl bağlandığını görün. Sahneye hizmet etmeyen uzun listeyi kısaltın. Bir ayrıntıyı çıkardığınızda olay aynı açıklıkta kalıyorsa o ayrıntının hangi işi yaptığını yeniden düşünün.
Üçüncü turda cümleleri ayrı değerlendirin
Olay ve sahne bağlantısı açık hâle geldiğinde cümle düzeyine geçin. Tek cümlede birden fazla değişim veya açıklama topladığınız yeri bulun. Gerekiyorsa iki cümleye ayırın. Yeni biçimi çevresindeki cümlelerle birlikte okuyun; kısa olmak tek başına doğru ölçüt değildir. Akışın hangi bilgiyle devam ettiğini takip edin.
Örneğin “Notu aldı ve kapıya döndü ama karşısındaki kişi konuşunca durdu ve yeniden masaya baktı” cümlesini bölmeyi deneyin. “Notu aldı, kapıya döndü. Karşısındaki kişi konuşunca durdu; yeniden masaya baktı.” İki sürümde hangi eylemin daha belirgin olduğunu değerlendirin. Noktalama tercihi sahnenin ritmini etkiler; bütün metne aynı uzunluğu dayatmayın.
Belirsiz zamirleri de kontrol edin. İki karakterin bulunduğu sahnede “o” sözcüğü kime dönüyor? Gerekli yerde adı veya açık bir karşılığı kullanın. Ardından cümleyi yeniden okuyup yeni tekrar oluşup oluşmadığını görün. Bir düzeltme bazen yakınındaki başka cümleyi de etkiler; yalnız değişen sözcüğe bakmayın.
Değişiklik kaydına nedenini ekleyin
Üç sütun hazırlayın: önceki sorun, yaptığım değişiklik, yeniden bakacağım nokta. Örneğin “Son kararın nedeni belirsizdi; önceki konuşmaya küçük bir karşılık ekledim; bu karşılığın fazla açıklama olup olmadığını okuyacağım.” Bu kayıt, düzeltmeyi yalnız silinen sözcük sayısıyla değerlendirmemenizi sağlar.
Öykü yeniden yazma kaydında her değişikliği başarılı saymak zorunda değilsiniz. İkinci sürümde yeni bir karışıklık ortaya çıkarsa bunu yazın. Önceki sürümü saklamak karşılaştırmayı kolaylaştırır. Yalnız son metni görmek, hangi bağlantının neden değiştiğini hatırlamanızı zorlaştırır. İki sürümü tarih veya kısa adla ayırabilirsiniz.
Bir başka okurdan geri bildirim aldığınızda önce hangi alanla ilgili olduğunu belirleyin. Olay bağlantısı mı, sahne ayrıntısı mı, cümle açıklığı mı? Her yorumu aynı anda metne uygulamayın. Kendi yazma hedefinizle ilişkisini değerlendirin ve gerekiyorsa belirli bir soru sorun. Geri bildirim, bütün seçimlerinizi dışarıdan birine bırakmanız anlamına gelmez.
Sonraki yazımı tek hedefle başlatın
Purdue OWL’nin yeniden değerlendirme rehberi, düzenleme ve ayrıntılara dönüşü farklı aşamalarda ele alır. Kendi metninizi de aradan sonra yeniden okumak için plan yapabilirsiniz. Süreyi katı bir yazarlık kuralına çevirmeyin; metninize ve çalışma düzeninize uygun bir dönüş seçin.
Son hedefiniz “İkinci sahnedeki kararın bağlantısını netleştireceğim” gibi tek bir cümle olsun. Öykü yeniden yazma bütün metni bir seferde kusursuzlaştırma görevi değildir. Neyi değiştirdiğinizi ve hangi sorunun açık kaldığını açıklayabilmek, bir sonraki derste somut değerlendirme yapmanıza yardım eder. Yeni sürümde önce bu hedefe dönün, ardından küçük dil ayrıntılarını ele alın.
Önce yazım hatalarını mı düzeltmeliyim?
Metnin bağlantı sorununu da gözden geçirin. Büyük bir bölümü yeniden kuracaksanız önce olay ve sahneyi değerlendirmek, cümle düzeyindeki çalışmanın yerini netleştirir.
Geri bildirimlerin hepsini uygulamalı mıyım?
Yorumun hangi soruya yanıt verdiğini ve yazma hedefinizle ilişkisini sorun. Öykü yeniden yazma kaydında kararınızın nedenini belirterek bir değişikliği önce küçük alanda deneyin.
İzmir’de bu çalışma yaklaşımını dersle sürdürmek için Doritmi’nin ilgili kurs sayfasını inceleyebilirsiniz. Seviyenize uygun ders içeriğini, günleri, süreyi ve katılım koşullarını başvuruda öğrenin. Yakın bir çalışma alanını karşılaştırmak isterseniz ilgili eğitim seçeneklerine de bakabilirsiniz. Ücretsiz deneme dersine başvururken deneyiminizi, hedefinizi ve uygun olduğunuz zamanları paylaşın.