Yaratıcı drama başlangıcı için ilk hazırlık, uzun bir metni ezberlemek olmak zorunda değildir. Etkinliğin konusu, katılım biçimi ve araştırılacak soru daha önce açıklığa kavuşmalıdır. Bir grup içinde rol alırken yalnız kendi sözünüzü düşünmezsiniz; ortak durumun nasıl kurulduğunu ve diğer katılımcıların verdiği kararları da takip edersiniz. İlk görüşmede etkinliğin amacını açıkça sorun.
Yaratıcı drama başlangıcı için etkinliğin akışı
Ömer Adıgüzel’in yaratıcı drama çalışması, hazırlık ve ısınma, canlandırma, değerlendirme ve tartışma aşamalarını ele alır. Eğitmen, bu yapıyı amaç ve grubun koşullarına göre düzenler. Bu çerçeve, etkinliği yalnız canlandırma anından ibaret görmemeyi sağlar. Başlamadan önce hangi hazırlığın yapılacağını ve sonrasında neyin konuşulacağını öğrenin.
Hazırlık bölümü, grup ve çalışma ortamıyla ilgili bilgiyi açık hale getirir. Bir başlangıç işareti, sıra düzeni veya ortak bir dinleme görevi bu bölümde yer alır. Her etkinlikte aynı oyunlar kullanılmak zorunda değildir. Öğretmeninizin seçtiği uygulamanın neden yapıldığını sorun. Hareketi tekrar etmek kadar, onun hangi ortak çalışmaya hazırlık sağladığını anlamak da öğrenmenin bir parçasıdır.
Canlandırma bölümünde belirli bir durum, rol veya ilişki üzerinde karar verirsiniz. Sözlü veya sözsüz çalışma seçenekleri farklı görevler taşır. Her an çok konuşmak, katılımın tek göstergesi değildir. Dinleme, sıra takip etme veya gözlem yapma da etkinlik içinde açık roller oluşturur. İlk görev belirsizse daha yüksek sesle veya daha hızlı hareket ederek çözmeye çalışmayın; açıklama isteyin.
Küçük bir ortak durum
Özgün örneğimiz, ortak bir bahçedeki yönlendirme tabelasının yerini belirlemektir. Bir rol, ziyaretçinin tabelayı kolay görmesini ister. Başka bir rol, geçiş alanının açık kalmasını önemser. Üçüncü rol, mevcut kullanım bilgisini paylaşır. Bu kurmaca durum gerçek bir öğrenci veya kurum olayını anlatmaz. Etkinlik için farklı amaçların aynı konuda nasıl bir araya geldiğini inceleyen sade bir çerçeve sunar.
Önce ortamı ve rollere verilen bilgiyi öğrenin. Bahçe nerede, görüşme ne için yapılıyor, hangi karar ortak? Eksik alanları öğretmenin açıklamasıyla tamamlayın. Doğaçlama içinde ayrıntı üretmek mümkündür, fakat her katılımcının başka temel durum varsayması ortak çalışmayı belirsizleştirir. Başlangıç bilgilerinin herkesçe anlaşılması, daha sonra rolün kendi seçimini açık biçimde yapmasına yardım eder.
Yaratıcı drama başlangıcı içinde rolün amacını tek bir cümleye indirin. “Tabelanın ziyaretçiye görünmesini istiyorum” somut bir hedeftir. “Çok kararlı biriyim” ise karaktere ilişkin genel bir nitelemedir. İkisi aynı görev değildir. Amaç, sahnede hangi bilgiyi paylaşacağınızı ve diğer rolün önerisini nasıl dinleyeceğinizi belirginleştirir. İlk denemede bütün karakter geçmişini ayrıntılandırmanız gerekmez.
Ortak bilgiyi koruyun
Canlandırma sırasında başka bir rol yeni bir öneri sunduğunda onu dinleyin. Kendi hazırladığınız sırayı sürdürmekle gelen bilgiye yanıt vermek farklıdır. Örneğin bir rol tabelanın önünde geçiş sorunu olduğunu söylerse bu bilgi ortak duruma dahil olur. Yanıtınızın nedenini belirtin. Her turda yepyeni bir konu açmak yerine, ilk etkinliğin araştırdığı ilişkiyi açık tutun.
Öğretmen, başlangıç ve bitiş işaretini belirlesin. Etkinliğin sınırını bilmeniz, herkesin aynı çerçeve içinde karar vermesini kolaylaştırır. Canlandırma bittikten sonra rol ile günlük konuşma arasındaki geçişi açıkça yapın. Karakterin savunduğu fikir, katılımcının gerçek görüşü olmak zorunda değildir. Değerlendirmede kişinin kimliğine ilişkin etiketler yerine etkinlikteki davranış ve kararları konuşun.
Değerlendirmede bir gözlem seçin
“Etkinlik nasıldı?” sorusu deneyimi anlatmaya alan açar. Bunun yanına daha somut bir soru ekleyin: Hangi bilgi yeni karar getirdi, hangi rol bekledi, hangi öneri ortak durumu değiştirdi? Bu sorular canlandırmayı yeniden hatırlamanıza yardım eder. Öğretmenin yaptığı değerlendirme, bütün katılımcılardan aynı yorumu beklemek zorunda değildir. Farklı gözlemler, aynı durumun başka yönlerini görünür hale getirir.
Yaratıcı drama başlangıcı notunuzda duygu izlenimini ve olay gözlemini ayrı yazın. “Katılırken çekindim” kişisel deneyimdir. “Başka rol konuşurken kendi önerimi tekrar ettim” etkinlik gözlemidir. İki bilgi birlikte konuşulur, fakat aynı şeyi açıklamaz. Kendi paylaşımınızın kapsamını belirleyin; kişisel anıları anlatmak etkinliğin zorunlu bir koşulu gibi düşünülmemelidir. Öğretmenle uygun katılım biçimini konuşun.
Gözlemci rolündeyseniz bütün performansı değerlendirmek zorunda değilsiniz. Tek bir ilişkiyi takip edin. Örneğin yeni bilgi geldiğinde kimin kararını değiştirdiğine bakın. Somut örneği sözle anlatın. “Çok yetenekliydi” gibi genel nitelemeler, hangi davranışın incelendiğini açıklamaz. Açık gözlem, sonraki turda neyin korunacağı veya değiştirileceği hakkında daha kullanışlı bilgi sağlar.
Bir sonraki turu açık kurun
Aynı kurmaca durumu yeniden denemek, ilk turun aynısını kopyalamak değildir. Öğretmen tek bir değişiklik seçsin: Rol amacı, yeni bilgi veya dinleme görevi. Diğer temel koşullar benzer kalsın. Sonra iki turu karşılaştırın. Her şey aynı anda değiştiğinde hangi kararın etkisini gördüğünüzü açıklamak güçleşir. Başlangıçta küçük bir fark, değerlendirme sorusunun açık kalmasını sağlar.
Yaratıcı drama başlangıcı sonunda üç kısa bilgi kaydedin: Etkinliğin amacı, kendi göreviniz ve sonraki sorunuz. Bu kayıt uzun bir oyun metni olmak zorunda değildir. “Ortak bilgiyi takip ettim; yeni öneriyi duyunca rol amacıma nasıl yanıt vereceğimi soracağım” gibi bir cümle yeterlidir. Herkes için aynı kişisel gelişim sonucu veya aynı öğrenme hızı vaat etmek yerine, uygulamada gerçekleşen ilişkiyi konuşun.
İlk etkinliği hedefinizle ilişkilendirin
İzmir’de Doritmi yaratıcı drama kursunu inceleyin. Rolü metin ve prova üzerinden ele almak isteyenler oyunculuk eğitimine de bakın. İlk görüşmede hangi alanı merak ettiğinizi ve etkinlik düzeni hakkında hangi bilgiyi öğrenmek istediğinizi açıkça paylaşın.
Etkinliğin amacı, katılım biçimi ve değerlendirme sorusuna ilişkin notlarınızla ücretsiz deneme dersine başvurun. Öğretmeninizle uygun başlangıç görevini konuşun. İlk uygulamayı yalnız ortaya çıkan canlandırma üzerinden değil, ona hazırlanan ve sonrasında değerlendirilen kararlar üzerinden de tanımak, süreç hakkında daha açık bir başlangıç sunar.