Dramada rol seçimi yaparken ilk akla gelen sıfat, rolün bütün görevini açıklamayabilir. “Kararlı” veya “çekingen” demek bir izlenim sunar, fakat o kişinin canlandırma içindeki amacını belirtmez. Önce hangi kurmaca durumda bulunduğunu, neyi istediğini ve hangi bilgiyi taşıdığını açıklığa kavuşturun. Böylece rol, yalnız bir görüntü veya ses tonunu taklit etmekten daha somut bir karar alanı oluşturur.
Dramada rol seçimi için amaç
Özgün örneğimiz, ortak bir kitap köşesindeki yerleşimi değerlendirmektir. Bir rol, sık kullanılan kitapların kolay ulaşılır yerde durmasını ister. Başka bir rol, sessiz okuma alanını korumayı önemser. Üçüncü rol, mevcut kullanım hakkında bilgi getirir. Bu kurmaca durum herhangi bir Doritmi öğrenci veya kurum deneyimini anlatmaz. İlk uygulama için aynı konu içinde farklı amaçların nasıl karşılaştığını gösterir.
Her rolün amacı tek cümleyle ifade edilsin. “Kitaplara erişim kolay olsun istiyorum” bir hedef belirtir. “Ben düzenli biriyim” kişiliğe ilişkin genel bir açıklamadır. İkisini karıştırmayın. Hedef, görüşmede hangi öneriyi sunacağınızı ve yeni bilgi geldiğinde neden farklı yanıt vereceğinizi açıklar. İlk denemede bütün yaşam öyküsünü üretmeniz gerekmez; gerekli bağlam ve amaç yeterli bir başlangıçtır.
Adıgüzel’in yaratıcı drama açıklaması, rol oynama ve doğaçlamayı grup, eğitmen ve çalışma amacıyla birlikte ele alır. Bu çerçeve, rolü ortak durumdan kopuk bir kişilik taklidi gibi görmemeyi sağlar. Öğretmenin seçtiği etkinlikte hangi bilgiyi koruyacağınızı ve hangi kararın size ait olduğunu öğrenin. Rolün sınırı, canlandırmanın amacına göre kurulur.
Bilinen bilgi ile yeni kararı ayırın
Rol kartında verilen bilgiyi canlandırma boyunca koruyun. Örneğin belirli bir rafın kullanım bilgisi başlangıçta ortaklaşmışsa, başka bir katılımcının farkında olmadan farklı mekân varsayması durumu karıştırır. Yeni ayrıntı eklemek mümkündür, fakat temel çerçeveyi nasıl etkilediği açık olsun. Öğretmenle hangi alanların sabit, hangilerinin keşfe açık olduğunu konuşun. Bu ayrım doğaçlamanın nedenini daha açık hale getirir.
Rol amacını korumak, her öneriye aynı cümleyle karşı çıkmak demek değildir. Başka rol yeni bilgi getirdiğinde onu dinleyin. Amacınıza ulaşmak için başka yol seçebilirsiniz. Örneğin erişim hedefi devam ederken yerleşim önerisi değişir. Bu, rolün tutarsız olduğunu otomatik olarak göstermez; yöntem ile amaç farklı bilgilerdir. Gelen bilgiye neden yanıt verdiğinizi açıklayabilmek, canlandırmanın ilişki kısmını görünür kılar.
Dramada rol seçimi kartında üç alan kullanın: Ne istiyorum, ne biliyorum, kimden ne bekliyorum? Son alan yalnız karşıdaki kişinin adını yazmak değildir. Ondan bilgi, onay veya farklı bir öneri bekliyor olabilirsiniz. Bu ilişkiyi öğretmeninizle netleştirin. Rolün amacı başka kişiyi gerçek hayatta değiştirmek değil, kurmaca durumdaki görevi araştırmaktır. Kartın kapsamını etkinlikle sınırlı tutun.
Gelen bilgiyi duyun
Kısa bir turda yalnız diğer rolün önerisini dinleme görevi seçin. Kendi yanıtınızı önceden uzun bir konuşma olarak hazırlamayın. Öneride hangi yeni bilgi var? O bilgi amacınızla nasıl ilişkili? Yanıtı bu bağlantı üzerinden verin. Sıranız gelince yalnız ezberlediğiniz cümleyi söylemek, başka rolü gerçekten dinlediğinizi göstermez. İki görev arasındaki farkı canlandırma sonrası somut örnekle konuşun.
Bir gözlemci varsa ondan bütün karakteri değerlendirmesini istemeyin. Tek bir soruya baksın: Yeni bilgi geldiğinde yanıt değişti mi? Gözlemci hangi söz veya davranışta fark gördüğünü anlatsın. “Daha doğal oynadı” gibi geniş bir yorumun yanına somut ilişki eklemek yararlıdır. Kişinin gerçek karakteri hakkında hüküm vermek yerine etkinliğin içinde gerçekleşen davranışı değerlendirin.
Rol değişimi başka bir bakış
Öğretmen uygun bulduğunda roller değişsin, ortak durum benzer kalsın. Önce yeni kartı okuyun ve amacını kendi sözünüzle anlatın. Önceki rolün tercihlerini yeni role otomatik taşımayın. Aynı bilgi başka amaçla nasıl farklı yorumlanıyor? Bu soruyu canlandırma sonrasında değerlendirin. Rol değiştirmek yalnız sırayı paylaşmak değil, ortak konudaki farklı görevleri araştırmak için bir seçenek sunar.
Dramada rol seçimi sırasında kendi günlük görüşünüz ile rolün hedefi farklı olduğunda bunu açıkça ayırt edin. Canlandırmada savunulan fikir, katılımcının kişisel inancı olmak zorunda değildir. Değerlendirmede “Benim rolüm şu bilgiyi önemsedi” gibi bir ifade kullanın. Kendi deneyiminizi paylaşmak isterseniz kapsamını siz belirleyin; etkinlik kişisel anı anlatımına zorunlu olarak dayanmaz.
Rolün söz veya hareket seçenekleri, katılım koşullarına göre düzenlenir. Herkesin aynı büyüklükte hareket etmesi ya da aynı süre konuşması şart değildir. Öğretmen, görevin açık kalacağı biçimleri seçer. İlk sorunuz belirsizse daha çok jest veya yüksek ses eklemek yerine kartı yeniden okuyun. Bazen kısa bir amaç cümlesi, büyük bir karakter taklidinden daha açık uygulama sağlar.
Değerlendirmeyi karar üzerinden yapın
Tur sonunda rolün amacını, kullandığı yöntemi ve gelen bilginin etkisini ayrı konuşun. Amaç gerçekleşmemiş olsa da ilişki açık biçimde kurulmuş olabilir. Burada etkinlikteki sonucu tek bir kazanma veya kaybetme yargısına indirgemeyin. Diğer rolün katkısını da belirtin. Ortak çalışma, tek kişinin bütün anlatıyı kontrol etmesiyle değil, verilen çerçevede birbirine yanıt veren kararlarla ilerler.
Dramada rol seçimi notunuzda bir örnek yeterli olsun. “Erişim hedefimi korudum; yeni kullanım bilgisinden sonra yöntemimi değiştirdim” somuttur. Sonraki sorunuz “hangi bilgi rolün kararını etkiledi?” şeklinde kurulabilir. Aynı etkinliği tekrar edecekseniz yalnız bir ayrıntıyı değiştirin. Bütün konu, roller ve bilgiler yenilendiğinde önceki turla neyi karşılaştırdığınızı açıklamak güçleşir. Kısa bir sınır değerlendirmeyi açık tutar.
Rol sorusunu ilk görüşmede paylaşın
İzmir’de Doritmi yaratıcı drama kursunu inceleyin. Metin, karakter amacı ve prova ilişkisini daha ayrıntılı ele almak isteyenler oyunculuk eğitimine de bakın. İlgilendiğiniz alanı ve hangi katılım biçimini merak ettiğinizi görüşmede açıkça belirtin.
Kısa bir rol kartı ve “amacımı korurken yeni bilgiye nasıl yanıt veririm?” sorusuyla ücretsiz deneme dersine başvurun. Öğretmeninizle amaç, bilgi ve karşılaşmayı birlikte değerlendirin. Rolü tek bir sıfat gibi ezberlemek yerine, kurmaca durumda hangi kararı neden verdiğinizi anlatabileceğiniz açık bir başlangıç kurun.