Orff doğaçlama çalışması için hiçbir hazırlık olmadan sınırsız ses üretmeniz gerekmez. Oysa ilk denemede az sayıda seçenek ve açık bir zaman çerçevesi kullanmak mümkündür. Hangi kararın size ait olduğunu duymanız için neyin korunacağını da bilmeniz gerekir. İki ses seçeneği ve kısa bir yanıt bölümüyle bu ayrımı inceleyin.
Orff doğaçlama çalışması için sınırlar
Bu uygulamada birbirinden farklı iki ses seçin. Öğretmenin uygun bulduğu çalgı seslerini, sözlü işaretleri veya rahat hareketlerle ürettiğiniz sesleri kullanın. Bunlara geçici olarak A ve B adını verin. Adlar, ses yüksekliği veya belirli bir çalgı tekniği tarif etmez; seçenekleri birbirinden ayırır. Araçların kullanımı öğrenilmemişse önce sesin nasıl üretildiğini tanımak gerekir.
Zaman çerçevesini dört eşit vuruş olarak kurun. Her vuruş için A, B veya yeni ses vermeme seçeneklerinden birini seçin. İlk turda her vuruşa mutlaka ses koymak zorunda değilsiniz. Önemli olan dört vuruşun nerede başlayıp nerede bittiğini bilmeniz ve kendi seçiminizi bu çerçevede duymaktır. Bu örnek bütün Orff etkinlikleri için zorunlu bir yapı değil, küçük kararları araştıran özgün bir uygulamadır.
AOSA’nın Orff-Schulwerk yaklaşımı, taklit, keşif ve özgün materyal oluşturmayı ilişkili etkinlikler olarak açıklar. Bu çerçevede doğaçlama, yalnız bir örneği aynen tekrarlamakla aynı görev değildir. Burada verilen sınırlı seçenekler, ilk kararı duyulur hale getirmek için kullanılır; herkesin aynı örneği veya aynı sırayı izlemesi gerektiği anlamına gelmez.
Önce örnek, sonra küçük fark
İlk örneği A, A, B ve bekleme olarak kurun. Bir kişi bu düzeni sunsun, diğeri bittikten sonra aynısını tekrar etsin. Böylece taklit görevi açıkça tanınır. Sonraki turda yalnız üçüncü vuruştaki sesi değiştirmeyi isteyin. Yanıt veren kişi A veya B seçsin ve diğer zamanları korusun. Ne değiştiğini dinledikten sonra kararı sözcükle ifade edin. Bu aşamada değişikliğin büyüklüğü önemli değildir.
“Yeni bir örnek yap” talimatının kapsamını ayrıca açıklayın. İlk denemede hangi seçeneklerin kullanılabildiğini ve hangi çerçevenin korunduğunu belirtmek yardımcı olur. Katılımcı bütün vuruşları değiştirmek istediğinde bunun yeni bir tur olduğunu açıklayın. Böylece taklit, tek değişiklik ve daha serbest yanıt arasındaki görevler birbirine karışmaz. Öğretmen, grubun veya kişinin ihtiyacına göre sınırları yeniden düzenlesin.
Orff doğaçlama çalışması içinde ilginç görünen bir kararın tekrar duyulması da değerlidir. Yanıtınızı bir kez daha aynı şekilde kurabiliyor musunuz? Kuramıyorsanız ilk seferde neyi seçtiğinizi hatırlamak için ses adlarını yazabilirsiniz. Bu, doğaçlamanın mutlaka önceden yazılması gerektiği anlamına gelmez. Yalnız bir kararı fark edip yeniden ele alma, sonraki keşif için kullanışlı bir bağlantı oluşturur.
Soru ve yanıtı ayırın
Birinci kişi dört vuruşluk örnek sunsun. İkinci kişi aynı uzunlukta kendi yanıtını versin. Soru ve yanıtın eşit ses sayısına sahip olması gerekmez; burada korunan şey zaman çerçevesidir. İlk kişinin bitişini dinleyin. Yanıta erkenden girmek, iki bölümü üst üste bindirir. Böyle bir durum oluştuğunda ses seçimini değil, başlama işaretini yeniden değerlendirmek gerekir.
Yanıtın soruya benzemesini veya ondan farklılaşmasını bilinçli olarak seçin. Bir turda ilk iki vuruşu koruyun, başka bir turda yalnız son sesi koruyun. Sonra her iki düzeni dinleyip ortak özelliği belirtin. Bu örnek, belirli bir beste kuralı öğretmez. Dinlenen örnekle kendi kararınız arasında ilişki kurmak için az sayıda seçenek sunar ve duyulan farkı konuşulabilir hale getirir.
Sessizlik de seçenek olsun
Dört vuruşun tamamını sesle doldurmak, örneğin daha iyi olduğu anlamına gelmez. Bir bekleme, önceki sesin duyulmasına veya sonraki başlangıcın belirginleşmesine alan açabilir. Bekleme sırasında zamanın devam ettiğini takip edin. Yeni ses vermemek ile örneği erken bitirmek farklıdır. Bu farkı dinlemek için ilk turu sesli, ikinci turu seçilen yerde beklemeli yapıp karşılaştırabilirsiniz.
Orff doğaçlama çalışması için bir karar kartı kullanın. Dört kutunun içine A, B veya kısa bir çizgi yazın. Çizgi, o vuruşta yeni ses verilmediğini gösterir; bir nota yazısı veya bütün müziğe uygulanacak sus işareti açıklaması değildir. Kartı önce çaldığınız örneği hatırlamak, sonra tek bir seçeneği değiştirmek için kullanın. Böylece değişiklik gözle görülebilir ve yeniden duyulabilir hale gelir.
Grup içinde herkesin aynı kartı okuması gerekmez. Bir kişi örneği sunsun; diğerleri dinleyip ardından yanıt versin. Katılımcılar farklı araçlar kullanıyorsa seslerin birbirini örtmemesine dikkat edin. Öğretmen, başlangıç ve bitiş işaretini açık tutarak katılım düzenini kursun. Çok sayıda ses çıkarmayı etkinliğin tek ölçütü yapmayın; neyin dinlendiği ve hangi kararın paylaşıldığı da uygulamanın parçasıdır.
Yargı yerine karar hakkında konuşun
Bir yanıtı “yaratıcı” veya “yaratıcı değil” diye hemen sınıflandırmak yerine, kullanılan tercihi sorun. Hangi ses korunmuş, bekleme nerede eklenmiş, başlangıç nasıl değiştirilmiş? Katılımcının kararı anlatması, öğretmenin sonraki seçenekleri belirlemesine yardım eder. Farkı açıklamak için teknik terim bilmeniz şart değildir. “Burada B kullandım, çünkü önceki sesin değişmesini duymak istedim” gibi açık bir ifade yeterli bir başlangıç sunar.
Orff doğaçlama çalışması sonunda ilk örneğe dönüp yeni yanıtla karşılaştırın. İki düzen arasındaki bağlantıyı duyabiliyor musunuz? Bir karar ilginizi çektiyse sonraki turda onu koruyup başka ayrıntıyı değiştirin. Böylece denemeler rastgele ses dizileri olmaktan çıkar ve birbiriyle ilişkili seçimlere dönüşür. Uygulamanın amacı belirli sürede özgüven veya başka bir kişisel sonuç vaat etmek değil, müzikal kararı incelemektir.
İlk soruyu birlikte seçin
İzmir’de Doritmi Orff kursu hakkında bilgi alırken etkinlikte hangi seçimlerin açık bırakıldığını sorabilirsiniz. Nota, ritim ve dinleme ilişkilerini daha genel ele almak isteyenler müzik kursunu da inceleyebilir. Orff çalışmasını her zaman aynı birebir çalgı programına veya aynı süreye bağlamadan etkinliğin düzenini ayrıca konuşun.
“Kendi yanıtımı verirken hangi özelliği korumalıyım?” sorusuyla ücretsiz deneme dersine başvurun. Öğretmeninizle uygun araçları, zaman çerçevesini ve katılım biçimini değerlendirebilirsiniz. İlk doğaçlama için her şeyi serbest bırakmak yerine bir küçük kararı duyulur hale getirmek, sonraki seçimin nedenini daha açık biçimde konuşmaya yardımcı olur.