Orff beden perküsyonu için beden hareketiyle ürettiğiniz sesin görevini inceleyin. El çırpma veya rahat bir yüzeye hafif dokunma gibi seçenekler, bir zaman düzenini duyulur hale getirir. Ancak herkesin aynı hareketi yapması etkinliğin tek amacı değildir. Önce hangi sesin hangi müzikal görevi taşıdığını açıklığa kavuşturmak gerekir.
Orff beden perküsyonu için iki görev
Bu örnekte bir görev düzenli vuruşu sürdürmektir. Diğer görev, bu vuruşların üzerinde kısa bir ses başlangıcı düzeni oluşturmaktır. Düzenli vuruş, eşit ilerleyen zaman referansını verir. Ritim örneğinde ise bazı vuruşlarda ses olabilir, bazılarında yeni ses verilmeyebilir. İki görevi aynı anda duymak, çıkan seslerle devam eden zamanın ilişkisini anlamaya yönelik bir dinleme sorusu oluşturur.
Önce tek kişi düzenli vuruşu rahat bir ses işaretiyle göstersin. Diğer kişi yalnız dinlesin. Sonra dört vuruşluk bir bölüm seçerek birinci ve üçüncü vuruşta farklı, hafif bir ses işareti eklesin. İki rolü aynı anda başlatmak zor gelirse sırayla tanıyın. Çalışmanın başında hız veya karmaşık hareket belirlemek yerine, seslerin nerede başladığını duyabileceğiniz bir düzen kurun.
Hareket seçeneklerini katılım koşullarına göre belirleyin. El çırpma herkes için uygun veya rahat olmayabilir. Öğretmenle aynı görevi ses, çalgı veya farklı bir hafif işaretle yapmanın uygunluğunu değerlendirin. Burada belirli bir bedensel hareketi zorunlu kılmıyoruz. Rahat olmayan uygulamayı sürdürmeyin; görev korunarak araç değiştirilebilir. Önemli olan seçilen sesin, örnekteki zaman ilişkisini açık biçimde göstermesidir.
Sesleri birbirinden ayırt edin
İki kişi aynı tür ses çıkarıyorsa düzenli vuruş ile ritim örneğini ayrı dinlemeye özellikle dikkat edin. Öğretmenin uygun bulduğu iki farklı ses rengi kullanın. Biri daha sürekli referansı, diğeri seçilen başlangıçları göstersin. Burada bir kişinin daha yüksek ses çıkarması gerekmez. Seslerin açık olması ve birbirini örtmemesi önemlidir. Önce yalnız bir rolü, sonra ikisini birlikte dinleyin.
AOSA’nın Orff-Schulwerk açıklaması, beden perküsyonunu konuşma, şarkı, hareket ve çalgıyla ilişkili etkinlikler arasında ele alır. Yaklaşımın grup çalışmasına verdiği yer, farklı rollerin birbirini dinlemesini anlamlı kılar. Bu, her grup etkinliğinin aynı sonuçları doğuracağına dair bir vaat değildir; örneğin hangi müzikal soruya hizmet ettiğini ayrı değerlendirmek gerekir.
Orff beden perküsyonu uygulamasında birlikte başlama işaretini netleştirin. Bir kişi kısa bir hazırlık göstersin; diğerleri başlangıç anını bu işaretle ilişkilendirsin. Hazırlık ile örneğin kendisini karıştırmayın. Bitiş işareti de önceden açık olsun. Sesin ne zaman biteceğini bilmeniz, sürekli daha hızlı tekrar ederek oyunun kendiliğinden durmasını beklemekten daha açık bir grup düzeni sağlar.
Rol değişimi neden ayrı bir adım?
Önce düzenli vuruş yapan kişi bu kez kısa ritmi üstlensin. Diğer kişi düzenli referansı sürdürsün. Aynı örneği koruduğunuz halde dinleme göreviniz değişir. Bir rolde bütün vuruşları sesle gösterirken diğer rolde bazı zamanları sessizce takip etmeniz gerekir. Rol değişimini yalnız sırayla herkese ses verme amacıyla değil, müzikal görevleri karşılaştırmak için kullanın.
Yeni rolde ritim örneğini yaparken vuruşun hızlandığını duyabilirsiniz. Önce hangi rolün değiştiğini belirleyin. Düzenli referans mı kaydı, ritim başlangıçları mı yer değiştirdi, yoksa iki kişi başlangıç işaretini farklı mı yorumladı? Bu sorular birlikte çalışmanın ayrıntılarını görünür kılar. Tek kişiyi “ritmi yanlış yapan” diye etiketlemek yerine, iki görevin bağlantısını yeniden kurun.
Bir sesi çıkarınca zaman kalıyor mu?
Kısa ritim örneğindeki üçüncü vuruş sesini bu turda kaldırın. Düzenli vuruş yapan kişi aynı akışı sürdürsün. Ritim rolündeki kişi yalnız birinci vuruşta yeni ses versin. Sonra önceki örneğe dönün. İki örnek arasındaki fark, bütün zamanın kısalması değil, ses başlangıcı sayısının değişmesidir. Beklenen yeni sesin olmaması, kalan vuruşları atlamanız gerektiği anlamına gelmez.
Orff beden perküsyonu içinde sessizlik, dinleme rolünün bir parçası olabilir. Ses üretmediğiniz sırada diğer kişinin devamını takip edin. Bir sonraki turda nerede başlayacağınızı bilmeniz için bu ilişkiyi koruyun. Grup içinde her an herkesin ses çıkarması gerekmez. Kimin neyi duyduğu ve hangi noktada katıldığı, etkinliğin müzikal düzenini oluşturur; katılımı yalnız ses miktarıyla ölçmeyin.
Bu örneği bütün müzik türlerinin ritmik açıklaması gibi sunmayın. Dört eşit vuruş, başlangıç ilişkisini görünür kılmak için seçilmiş bir çalışma çerçevesidir. Gerçek bir eser farklı ölçü veya cümle yapısı taşıyabilir. Öğretmeninizle o bağlamı ayrıca ele alın. Basit uygulamadan öğrendiğiniz dinleme kararını uygun yere taşımak, bütün eserleri aynı şemaya yerleştirmekten farklıdır.
Gözlem turu ekleyin
Bir turda bir kişi yalnız gözlemci görevini üstlensin. Ondan tek bir soruya bakmasını isteyin: İki rol aynı başlangıç işaretini mi izledi? Ya da ritim sesi verilmediğinde düzenli vuruş sürdü mü? Gözlemci bütün hareketlere not vermek zorunda değildir. Kısa ve açık bir cevap, sonraki turda hangi düzenin değiştirileceğini gösterir. Ardından gözlemci başka bir role geçsin.
Orff beden perküsyonu sonunda katılımcılar duydukları farkı sözle ifade etsin. “Ben beklerken diğer vuruş devam etti” cümlesi etkinliğin sorusuna doğrudan cevap verir. “Çok eğlendik” deneyimi anlatır, fakat hangi müzikal ilişkinin fark edildiğini açıklamaz. İki bilgiyi birlikte dinlemek mümkündür. Etkinliğin yeniden kurulmasında ise somut gözlem, araç veya rol seçimine yol gösterir.
Katılım düzenini öğretmenle konuşun
İzmir’de Doritmi Orff kursu hakkında bilgi alırken etkinliklerin rol, dinleme ve hareket açısından nasıl düzenlendiğini sorabilirsiniz. Grup içinde ses ve ifade ilişkisini farklı bir alanda merak edenler yaratıcı drama kursunu da inceleyebilir. Bu iki alanın amaçlarını ve uygulamalarını kendi çerçeveleri içinde değerlendirin.
Başlangıç için “Düzenli vuruşu takip ederken kendi sesimi nereye yerleştiriyorum?” gibi tek bir soru hazırlayın. Kendi katılım ihtiyaçlarınızı ve merakınızı paylaşarak ücretsiz deneme dersine başvurun. Uygun ses araçlarını ve etkinlik düzenini öğretmenle birlikte değerlendirmek, aynı hareketi herkese değişmeden uygulamaktan daha açık bir başlangıç sunar.