Ud ritim çalışması yaparken yalnız çalınan seslere odaklanırsanız aradaki beklemeler kısalabilir. Bir nota zamanında başlasa bile sonraki ses aceleyle geliyorsa cümlenin akışı değişir. İlk hedefiniz hızlanmak yerine ses ile sessizliğin aynı düzen içinde yerini koruduğunu duymak olsun. Bunun için kısa bir sayım örneği, karmaşık bir eserden daha açık bir karşılaştırma sunabilir.
Ud ritim çalışması için sade bir örnek
Bu uygulamada dört eşit vuruş düşünün: Birinci vuruşta ses, ikinci vuruşta yeni ses yok, üçüncü vuruşta ses, dördüncü vuruşta yeni ses yok. Önce çalgı olmadan sayın. Sonra ses gelecek yerlerde hafif bir işaret yapın. Bu, belirli bir geleneksel usulün tam açıklaması değildir; ses başlangıçları ile beklemeyi ayırmak için kurulmuş basit bir sayım örneğidir.
“Yeni ses yok” ile “önceki ses hemen susturulmalı” aynı talimat değildir. Açık telin sürmesi veya bilinçli susturulması ayrı bir müzikal karardır. Başlangıçta yalnız yeni vuruşun hangi anda yapılacağını inceleyin. Susturma gerekiyorsa yöntemi öğretmeninizle belirleyin. Böylece ritim sorusuna, henüz öğrenmediğiniz bir el hareketini fark etmeden eklememiş olursunuz. Uygulamanın sınırını açık tutmak değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Sayımın ikinci ve dördüncü vuruşunda elinizin ne yaptığını gözleyin. Beklerken yeni ses için hazırlık yapabilir, fakat sayımı hızlandırabilirsiniz. Bu durumda çalınan sesler doğru görünse de aradaki zaman değişmiştir. Dört vuruşu tek bir devam eden akış gibi duymaya çalışın. Sessiz kısımları atlanmış boşluklar değil, örneğin süren zamanları olarak düşünün.
Sayım ile mızrabı ayrı sınayın
Önce örneği yalnız sesle sayın. Ardından aynı sayımı hafifçe vurarak işaretleyin. Bu iki uygulama rahat olduğunda, öğretmeninizin seçtiği açık tel grubunda mızrapla deneyin. Sol elin yeni ses aramasını ilk aşamada eklemeyin. Sayımda düzgün, çalgıda değişen bir akış varsa mızrap hareketi veya sesin başlangıcı daha ayrıntılı incelenebilir. Sonucu tek başına “ritmim zayıf” diye adlandırmayın.
Ud ritim çalışması içinde mızrap yönlerini derste gösterilen düzenle kullanın. Her örnek için rastgele aşağı ve yukarı yönler seçmek, karşılaştırmaya yeni bir değişken ekler. İki denemede aynı yön düzeniyle başlayın. Sonra öğretmeniniz uygun bulursa farklı düzeni ayrı bir deneme olarak ele alın. Burada amaç tek yönü evrensel doğru ilan etmek değil, neyi karşılaştırdığınızı bilerek hareket etmektir.
Örneği çalarken sayımı yüksek sesle söylemek destek sağlar. Ancak saymanın kendisi hareketinizi karıştırıyorsa önce daha kısa parçaya dönün. Birinci ve ikinci vuruşu ele alın, sonra üçüncü ve dördüncüyü ekleyin. Parçalar birleştiğinde akışın değişip değişmediğini dinleyin. Bir denemeyi küçültmek, müzikten vazgeçmek değildir; bir sonraki denemede hangi görevin yerini bulacağını açık hale getirir.
Metronom neyi kontrol eder?
Metronom eşit zaman aralıklarında işaret verir. Sizin için mızrap yönünü veya sesin niteliğini seçmez. Örneği yönetebildiğiniz bir hızda kullanın; belirli bir sayı herkesin başlangıç hızı değildir. Metronom işaretini dinleyip sesinizin hangi işaretle birlikte başladığını belirleyin. Çalgıyı sürekli makineye yetiştirmeye çalışmak yerine örneğin sınırını küçültün ve birlikte başlayan sesleri karşılaştırın.
Ud çalgısında metronom kullanımı üzerine araştırma, ritim çalışması ile mızrap uygulamasını ilişkili olarak ele alır. Burada metronomu bir sonuç garantisi olarak değil, düzenli referans sağlayan bir araç olarak kullanıyoruz. Araç açık olsa bile kendi sesinizi ve aradaki beklemeyi dinlemeniz gerekir; yalnız ekrandaki sayıya bakmak sayımın yerini tutmaz.
Tek ayrıntıyı değiştirin
İlk örnek açık olduğunda üçüncü vuruştaki sesi dördüncü vuruşa taşıyabilirsiniz. Böylece aynı dört vuruşluk düzen içinde seslerin yeri değişir. Önce çalgı olmadan yeni örneği sayın. Sonra önceki örneğe geri dönün. İki farklı ses başlangıcı düzenini birbirine karıştırmadan sürdürebiliyor musunuz? Henüz zorlanıyorsanız tel değişimi veya yeni nota eklemeden bu soruyla kalın.
Ud ritim çalışması için başka bir karşılaştırma, aynı başlangıç zamanlarında farklı vurgu düşünmektir. Sesin daha belirgin başlaması ile daha erken başlaması aynı şey değildir. Vurgulamak istediğiniz sesi aceleye getiriyorsanız metronom işaretiyle ilişkisini yeniden dinleyin. Ses yüksekliğini artırmak yerine öğretmeninizin uygun bulduğu kontrollü başlangıç değişikliğini deneyin. Hangi sesin öne çıktığına karar vermek müzikal bir seçimdir.
Bu sade örnekten gerçek esere geçtiğinizde ölçü, usul ve cümle yapısını öğretmeninizle ele alın. Her eseri dört eşit vuruşa zorlamayın. Buradaki sayımın amacı temel bir soruyu görünür kılmaktır: Yeni ses başlamadığı sırada zaman sürüyor mu? Eserin kendi düzenini anlamak ise başka bilgiler gerektirir. Alıştırmayı eserin açıklaması sanmadan, öğrendiğiniz dinleme kararını uygun yerde kullanın.
Kaydı nasıl değerlendirebilirsiniz?
Kısa bir kayıt alın ve yalnız iki şeye bakın: Sesler seçilen vuruşlarda başlıyor mu, aradaki bekleme aynı kalıyor mu? Kayıtta bütün ses niteliğini aynı anda değerlendirmeyin. Bir denemede akış korunmuş, fakat bir vuruş belirginleşmemiş olabilir. Bu iki gözlemi ayrı yazın. Böylece ritim ve ses üretimi için farklı çalışma soruları elde edersiniz.
Ud ritim çalışması defterinde kullanılan örneği sözcüklerle kaydedebilirsiniz: “Ses, bekle, ses, bekle.” Yanına hangi vuruşta değişim duyduğunuzu ekleyin. Bir sonraki derste bu kaydı göstererek örneğin çalgı olmadan ve çalgıyla nasıl farklılaştığını anlatın. Süre veya tekrar sayısı tek başına sonucu açıklamaz. Açık bir gözlem, öğretmeninizin hangi bağlantıyı incelemesi gerektiğini daha iyi gösterir.
Sayımı müziğe bağlayın
İzmir’de Doritmi ud kursu üzerinden çalgı eğitimini, müzik kursu üzerinden ritim ve dinleme alanlarını inceleyebilirsiniz. Ses üretimiyle sayımı birlikte düşünmek, çalgı çalışmasını yalnız parmak hareketi olarak görmemenize yardımcı olur. Ancak bu uygulama belirli bir program süresi veya ilerleme takvimi vaat etmez.
Başlangıç için tek bir sayım örneğini ve bir soruyu seçin. “Bekleme sırasında hızlanıyorum; çalgı olmadan yaptığım sayımı nasıl koruyabilirim?” sorusuyla ücretsiz deneme dersine başvurun. Öğretmeninizle birlikte örneği, mızrap düzenini ve esere dönüş adımını değerlendirin. Böylece sessizlik, çalışmanın unutulan bölümü olmaktan çıkar ve müzikal kararın bir parçası haline gelir.