Tiyatro sahne düzeni üzerine çalışırken alanı yalnız dekor listesi olarak düşünmeyin. Bir nesnenin konumu, karakterin hangi seçeneği gördüğünü ve karşı tarafa nasıl ulaşacağını etkiler. Önce kısa metindeki eylemi okuyun, sonra küçük bir kâğıt haritası çizin. Mekân hakkında seçtiğiniz ayrıntının sahnedeki isteğe nasıl bağlandığını açıklayın.
Tiyatro sahne düzeni için metindeki alan bilgisini bulun
Metinde açıkça geçen kapı, masa, sandalye veya başka nesneyi not edin. Yönergenin verdiği konumla kendi eklemek istediğiniz ayrıntıyı ayırın. Metin yalnız bir masa söylüyorsa odanın bütün ölçüsünü kesin bilgi gibi yazmayın. Çalışma için bir yerleşim önerisi hazırlayabilirsiniz; ancak bunun sizin araştırma seçiminiz olduğunu belirtin.
Örnek kurmaca sahnede iki kişi masanın üstündeki zarf hakkında konuşsun. Biri zarfı almak, diğeri konuşmayı sürdürmek istiyor. Önce masanın ve kişilerin konumunu sade bir çizimle gösterin. Zarfın kimden erişilebilir olduğunu sorun. Bu soru, alanı yalnız görüntü açısından değerlendirmek yerine eylemle ilişkilendirir.
Kâğıt haritasının ölçülü mimari plan olması gerekmez. İlgili ilişkiyi açıkça göstermesi yeterlidir. Başlangıç konumuna ve nesneye işaret koyun. Bir geçişin nasıl uygulanacağı belirsizse çizgiyi kesinleştirmeyin; ilgili noktayı eğitmene soru olarak götürün.
Nesnenin yerini değiştirip sonucu düşünün
Zarfı ilk çizimde masanın ortasına, ikinci çizimde bir kişiye daha yakın koyun. İki yerleşimde hangi seçeneğin farklı olduğunu yazın. Nesnenin görünüşü değişmese de erişim veya konuşmadaki dikkat noktası değişir. Bu bir kâğıt üzerinde düşünme alıştırmasıdır; gerçek sahne uygulamasının koşulunu eğitmenle belirleyin.
Tiyatro sahne düzeni notunda “İkinci çizim daha güzel” yerine eylemle ilgili farkı açıklayın. “Bir kişi zarfı almak için önce masaya yaklaşmalı” gibi bir cümle kullanın. Bu yaklaşmanın metindeki isteğe nasıl bağlandığını sorun. Sırf alanda hareket olsun diye yeni bir yol eklemek, karşılaşmanın anlamını belirsizleştirir.
Aynı nesne iki yerleşimde de işlevsiz kalıyorsa sahnedeki görevini yeniden değerlendirin. Nesneyi dekor olsun diye çoğaltmanız gerekmez. Bir zarfın, masanın veya sandalyenin o kısa bölümde hangi ilişkiyi görünür kıldığına bakın. Belirli bir ayrıntı yeterliyse alanı gereksiz bilgilerle doldurmayın.
Geçişi belirli söz veya eylemle ilişkilendirin
Karakterin konum değişimini metindeki bir noktaya bağlayın. Örneğin diğer kişinin yeni bilgi vermesinden sonra masaya yaklaşma isteği doğuyor mu? Metin bunu açıkça söylemiyorsa olasılığı ayrı not edin. Konum değişimini her repliğe otomatik eklemek yerine sahnedeki karşılığın hangi seçeneği etkilediğini inceleyin.
Örnek devamda bir kişi “Zarf boş” desin. Yeni bilgi, zarfı almak isteyenin kararını nasıl etkiler? İlk haritada yaklaşmayı sürdürmesini, ikincide olduğu yerde kalmasını düşünebilirsiniz. İki seçimi metinle karşılaştırın. Hangisi ilgili isteği daha açık araştırıyor, bunu eğitmenle konuşun. Birinin bütün sahneler için doğru seçenek olduğunu iddia etmeyin.
Sahne uygulamasında alanı ve partnerin mesafesini eğitmenin düzeni içinde takip edin. Zorlayıcı, belirsiz veya istemediğiniz bir geçişi tamamlamaya çalışmak yerine açıklama isteyin. Kâğıt üzerindeki çizimin bütün fiziksel koşulları anlattığını varsaymayın. Metin sorusu ile gerçek uygulama kapsamını ayrı tutun.
İzleyicinin hangi bilgiyi göreceğini sorun
Haritaya bir izleme yönü ekleyin. Bu yönden önemli nesne veya karşılaşma anlaşılır mı? Kendi seçiminizi bütün izleyicilerin aynı anlamı göreceği iddiasına çevirmeyin. Yalnız hangi bilgiye dikkat çekmek istediğinizi açıklayın. Gerçek alanın koşulunu ve çalışmanın hedefini eğitmenden öğrenin.
Tiyatro sahne düzeni için örnek sorunuz “Bu konumda zarfla ilgili seçim görünür mü?” olsun. Böylece yalnız kimin nerede durduğunu saymaz, yerleşimin metindeki işini araştırırsınız. Bir nesne gözden kaybolduğunda bu durumun sahneye katkısını veya sorununu değerlendirin. Görünürlük her zaman tek biçimde çözülen bir düzenleme konusu değildir.
Geri bildirim geldikten sonra haritayı hangi nedenle değiştirdiğinizi yazın. “Masayı taşıdım” tek başına sonucu açıklamaz. “Zarfla ilgili seçim daha açık görünsün diye masanın yerini yeniden düşündüm” gibi bir neden ekleyin. Yeni çizimde başka bir ilişki belirsizleştiyse onu da soru olarak koruyun.
Alan haritasını metin notuyla birlikte okuyun
National Theatre’ın yaratıcı çalışma rehberi, öykünün dünyasını ve mekânla çalışmayı ayrı etkinliklerde ele alır. Kendi haritanızda da mekân merakını metin sorusuna bağlayabilirsiniz. Kaynağın okul koşullarını veya etkinlik sürelerini Doritmi’nin güncel dersine ait bilgi olarak aktarmayın.
Son notunuz üç başlıktan oluşsun: metnin bilgisi, önerdiğim yerleşim, araştıracağım ilişki. Tiyatro sahne düzeni için amaç mümkün olduğunca çok nesne çizmek değildir. Bir seçimin karakterin isteğini nasıl etkilediğini açıklayabilmek daha somut bir hedeftir. Sonraki derste bu küçük haritayla birlikte ilgili kısa metni de paylaşın.
Haritada her nesnenin yanına tek bir görev cümlesi ekleyin. Görevini açıklayamadığınız ayrıntıyı önce soru olarak bırakın; yeni dekor eklemeden mevcut ilişkinin işini araştırın.
Alanı ölçülü çizmem gerekir mi?
Önce ilişkiyi gösteren sade bir harita hazırlayın. Gerçek alanın uygulama koşullarını eğitmenle öğrenin; çizimin bütün fiziksel ayrıntıları açıkladığını varsaymayın.
Her replikte konum değiştirmek gerekli mi?
Geçişin metindeki isteğe ve karşılığa nasıl bağlandığını sorun. Tiyatro sahne düzeni çalışmasında hareket sayısını artırmak yerine belirli seçimin işini değerlendirin.
İzmir’de bu çalışma yaklaşımını dersle sürdürmek için Doritmi’nin ilgili kurs sayfasını inceleyebilirsiniz. Seviyenize uygun ders içeriğini, günleri, süreyi ve katılım koşullarını başvuruda öğrenin. Yakın bir çalışma alanını karşılaştırmak isterseniz ilgili eğitim seçeneklerine de bakabilirsiniz. Ücretsiz deneme dersine başvururken deneyiminizi, hedefinizi ve uygun olduğunuz zamanları paylaşın.