Handpan nota dizilimi, gövde üzerindeki ses alanlarının hangi notalara karşılık geldiğini açıklar. Bazı benzer görünümlü çalgılar farklı ses listeleri veya yerleşimler taşır. Bu yüzden bir videodaki el sırasını kendi modelinize aynen aktarmadan önce, elinizdeki çalgının ses haritasını doğrulayın. Başlangıçta ezgi aramak kadar, hangi alanın hangi sesi verdiğini bilmeniz de önemlidir.
Handpan nota dizilimi için üretici bilgisinden başlayın
Önce model adını, ölçek veya dizi adını ve tam nota listesini aynı yerde toplayın. Yalnız bir dizi adı her zaman bütün ayrıntıyı açıklamaz. Merkez sesi, çevre notalarını ve varsa alt yüzeydeki ek alanları kendi modelinizin düzeninde doğrulayın. Üreticinin verdiği listeyi öğretmeninizle okuyun. Liste yoksa görünüşten kesin nota tahmini yapmak yerine çalgının bilgisini uygun biçimde doğrulatın.
Saraz’ın handpan dizi listesi, aynı dizi ailesinde farklı merkez sesleri ve ek nota seçenekleri bulunduğunu gösterir. Bu çeşitlilik, bütün handpanlar için tek bir nota haritası kullanmamak gerektiğini açıklar. Üreticinin kendi modelleri için verdiği gösterimi, başka bir çalgının yerleşimiyle otomatik olarak eşleştirmeyin. Kendi modelinizi ayrı değerlendirin.
Ayrıca merkezdeki belirgin alanı, dersinizde veya üretici bilgisinde kullanılan adıyla tanıyın. Bu alanın bütün modellerde aynı nota veya aynı müzikal görev taşıdığını varsaymayın. Çevredeki alanların fiziksel sırası ile seslerin pestenden tize sırası da aynı açıklama değildir. Önce listeyi doğrulayın, sonra gövde üzerindeki alanlarla bağlantısını kurun. Görsel benzerlik, ses yüksekliği ilişkisini tek başına açıklamaz.
Bir çalgı kartı hazırlayın
Kartın üstüne model veya doğruluğu belli yapım bilgisini yazın. Altına tam nota listesini ekleyin. Çalgının üst yüzeyini basit bir çizimle gösterip her alanın yerini işaretleyebilirsiniz. Bakış yönünü belirtin; çalgıya farklı yönden bakıldığında sağ ve sol değişebilir. Çiziminiz kesin bir üretim şeması olmak zorunda değildir. Amacı, ders sırasında konuşulan alanın hangisi olduğunu açıkça hatırlatmaktır.
Ardından öğretmeninizle alanları tek tek dinleyin. Her alanın sesiyle listede verilen notayı eşleştirin. Elektronik araç kullanacağınızsa gösterimini ve ayarını birlikte değerlendirin. Tek vuruşta ek harmonikler duyduğunuzda ekrandaki her işareti alanın temel notası gibi okumayın. Çalgının sesini tanımak, yalnız bir uygulamanın yazdığı harfi kopyalamaktan daha geniş bir dinleme görevidir. Belirsizlik varsa kayda not edin.
Handpan nota dizilimi kartında doğruluğu belli bilgiyle henüz kontrol edilmemiş alanı ayırın. “Bu alanın adını bilmiyorum” ifadesi, yanlış bir notayı kesin bilgi olarak yazmaktan daha kullanışlıdır. Fotoğrafın üzerine küçük numaralar ekleyip bunları geçici alan adları olarak kullanabilirsiniz. Numara, nota adı yerine geçmez; hangi alan hakkında soru sorduğunuzu gösterir. Öğretmenin aynı yeri bulmasını kolaylaştırır.
Fiziksel komşu ile ses komşusu
Yan yana duran iki ses alanı, müzikal dizide art arda gelen iki nota olmak zorunda değildir. Bu nedenle elin doğal olarak ulaştığı sırayla bütün alanları çalmak, diziyi pestenden tize seslendirmekle aynı görev olmayabilir. İki sırayı ayrı inceleyin. Önce fiziksel alanları tanıyın, ardından öğretmeninizin seçtiği ses sırasını dinleyin. Öğretmeninizle seçtiğiniz örnekte hangi elin hangi alana gideceğini birlikte değerlendirin.
Küçük bir karşılaştırma için iki uygun alan seçin. Birincisini, sonra ikincisini, ardından birincisini çalın. Sesin daha tiz veya pes yönünü dinleyin. İlk ve son sesin aynı alan olduğunu bilmeniz dönüş referansı oluşturur. Bu uygulama bütün handpanlar için aynı aralığı önermez. Alanlar ve dokunuş öğretmeninizle seçilmelidir. Burada amaç iki sesin ilişkisini çalgınızın gerçek haritası üzerinde tanımaktır.
Dizi adı, çalınabilecek her müzik demek değildir
Handpanın belirli ses alanları taşıması, elinizdeki modelde her ezginin özgün notalarıyla bulunacağı anlamına gelmez. Sevdiğiniz bir parçayı denemek istediğinizde gereken sesler ile çalgının mevcut listesini karşılaştırın. Bazı sesler bulunmayabilir veya başka bir yorum gerekir. Bu soruyu öğretmeninizle ele alın. Eksik nota durumunu daha sert dokunarak çözemezsiniz; çalgının tasarlanmış ses alanları farklı bir bilgidir.
Handpan nota dizilimi hakkında “daha çok nota, daha iyi çalgı” gibi genel bir sonuca varmayın. Ek sesler daha fazla seçenek sunabilir, fakat modelin kullanımı ve ses ilişkileri ayrıca öğrenilir. İlk seçiminizde öğrenme hedefinizi, üretici bilgisini ve çalgının durumunu birlikte düşünün. Bir video kaydının etkileyici olması, oradaki bütün müzikal özelliklerin yalnız nota sayısından kaynaklandığını göstermez.
Alt yüzeyde ek alanlar varsa bunların kullanımı, çalgının desteklenmesi ve yerleşimi ayrı bilgi gerektirir. Gövdeyi uygunsuz biçimde çevirerek bütün alanları aynı anda denemeye çalışmayın. Öğretmenin uygun bulduğu başlangıç düzeniyle ilerleyin. Kartınızda alt alanların varlığını belirtmek yeterli bir başlangıç sunar; ilk uygulamada hepsinin kullanılması şart değildir. Bilgi haritası ile o günkü çalışma kapsamını birbirine karıştırmayın.
Ses haritasını çalışma sorusuna bağlayın
Bu nedenle alan listesini ezberlemeyi, müzikal cümle kurmanın bütünü saymayın. Ayrıca zaman, dokunuş ve hangi sesin sonra geleceği başka kararlar ekler. Önce iki sesli kısa örneği tanıyın. Sonra öğretmenin seçtiği basit zaman düzeninde aynı ilişkiyi kullanın. Haritadaki bilgi, uygulamada hangi alanın seçileceğini hatırlatmalıdır; kulağın verdiği sonucu devre dışı bırakmamalıdır. Dinlemeyi ve görsel kaydı birlikte kullanın.
Handpan nota dizilimi kartının sonunda tek bir soru yazın. “Bu iki alanın ilişkisini nasıl dinlemeliyim?” veya “bu ezgi için gereken seslerden hangileri mevcut?” diyebilirsiniz. Bir sonraki görüşmede aynı kartı açıp doğruluğu belli bilgiyi güncelleyin. Ses haritasını, bütün kararları ilk gün tamamlanan bir liste değil, kendi çalgınızı daha açık tanıdığınız bir kayıt olarak kullanın.
Kendi çalgınızla başlangıç yapın
İzmir’de Doritmi handpan kursunu inceleyebilirsiniz. Nota, ritim ve dinleme ilişkilerini daha genel açıdan ele almak için müzik kursuna da bakabilirsiniz. Kendi modelinizin bilgilerini paylaşmak, ders sorusunun başka çalgıdan seçilmiş bir harita yerine gerçek ses alanlarınıza dayanmasına yardımcı olur.
Çalgı kartınızı, üreticinin verdiği listeyi ve merak ettiğiniz kısa bir örneği hazırlayarak ücretsiz deneme dersine başvurun. Öğretmeninizle haritayı, ses ilişkisini ve ilk uygulamaya uygun örneği birlikte değerlendirin. Fiziksel yerleşimi müzikal ses sırasından ayırmak, başlangıçta neyi duyduğunuzu ve hangi alanı kullandığınızı daha bilinçli biçimde anlatmanızı sağlar.